Árið 2004 skrifaði ég eftirfarandi texta fyrir Mannlíf. Sett á netið nú 9 árum seinna í ljósi umræðna um uppsagnir pistlahöfunda og gæði pistlara.
—
Margoft í viku hverri setjast Íslendingar niður með hinum pistlandi stéttum og fá beint í æð skoðanir og lífsreynslur einhvers fólks út í bæ, sem af óþekktum orsökum hefur verið valið til að hafa skoðanir fyrir hönd þjóðarinnar. Þegar stríð hefst út í heimi bíðum við spennt milli heims og helju eftir því að vita hvað Guðmundur Andri segir, hvað finnst Birnu Önnu um sundursprengda Madridarbúa, og hvað finnst Sveinbirni I. Baldvinssyni um nýjustu Bridget Jones bókina? Ætlar Huldar að leita uppi hokkílið í Írak og ræða við spilarana um landsins gagn og nauðsynjar? Fara í karókí með liðinu sem þarf að vera 24 ára til að giftast Íslendingum? Svo hlæjum við okkur máttlaus þegar Guðmundur Steingrímsson setur sig í spor Saddams Husseins í bandarískri naflaskoðun. Kristín Helga Gunnarsdóttir segir „stubburnar sínar” (dæturnar) hafa stungið upp á því að í stað Kárahnjúkavirkjunar yrði Tígris stífluð, og íslenskir verktakar fengnir til verksins. Fá ekki staðfastar þjóðir verktakasamninga?
Þetta er hin sanna alþýðuljóðlist, hin sanna róttæka pólitík – hinar pistlandi stéttir veita ráðamönnum hugmyndafræðilegt aðhald, halda Davíð á tánum alla daga vikunnar. Því Davíð er alveg eins og við hin, hann getur ekki myndað sér skoðun án þess að lesa fyrst hvað Egill Helgason hefur um málið að segja, tekur ekki ákvarðanir í trássi við Birnu Önnu – enda væri það ávísun á eilífa útskúfun úr íslensku samfélagi. En hver veitir hinum pistlandi stéttum aðhald? Hvar eru ljóðagagnrýnendur Morgunblaðsins staddir þegar Sigurjón M. Egilsson skrifar í Fréttablaðið? Valdið þarf að sjálfsögðu að vera þrískipt, á meðan ríkisvaldið hefur vald yfir mér, og pistlarar hafa vald yfir ríkisvaldi, þá hef ég tekið mér bessaleyfi til að vera þriðja hjólið á þessu barnaleikfangi sem við köllum lýðræði, og lesa pistlurum þjóðarinnar pistilinn.
Úr fríðu föruneyti íslenskra pistlara vel ég mér fórnarlömb af kostgæfni, dreg út einn pistil eftir hvern og greini stílbrögð og aðferðarfræði, svo þjóðin eigi auðveldar með að átta sig á því við hvað er að etja í skrifræði pistlahöfunda. Enda er ég ekki öðruvísi en pistlarar og ráðamenn í því að ég er beinlínis mótfallinn því að fólk túlki hlutina sjálft. Það býður upp á augljósar mótsagnir.
Fyrsta pistilinn les pistlarinn Þráinn Bertelsson. Pistillinn birtist á baksíðu Fréttablaðsins, mánudaginn 19. apríl, og kallast 8-10 mínútna símtal.
Þráinn leikur flugu á vegg og hlustar á forsætisráðherra, Davíð Oddsson, eiga símtal við forseta Bandaríkjanna, George W. Bush. Þráinn er háðsádeiluhöfundur af æðstu gráðu, talar sjaldan öðruvísi en í kaldhæðni – nema þegar að því kemur að ræða miðbæ Reykjavíkur eftir klukkan tíu á kvöldin, þá verður Þráinn alvarlegur og ýkir af einlægni það styrjaldarástand sem geisar á götum borgarinnar. En í þeim pistli sem hér fer undir smásjánna pistlar Þráinn af napurri kaldhæðni. Davíð og George er lýst sem hálftalandi fábjánum. Davíð er að reyna að panta sér hamborgara, en fær af einhverjum ástæðum samband við öryggisráðgjafa Hvíta Hússins, Condoleezu Rice, sem hér nefnist Kondólessa. Kondó-lessa, sumsé, sem er sjálfsagt leið Þráins til að gefa í skyn að konur í valdastöðum séu í raun ekkert annað en kondó-lessur, kynkaldar hástéttakonur – trukkalessur með seðla milli handanna. Condoleeza gefur Davíð svo samband við Bush, sem hér heitir Bússi. Upphefst nú mikið sjónarspil þar sem valdsmennirnir virðast gera sér far um að misskilja hvor annan. Bush segist hafa talað við Sharon, og Davíð heldur að hann sé að tala um Sharon Stone, og svo fram eftir götum og stígum absúrdismans. Samræðan er ósannfærandi á alla kanta, og það sem verst er, hún er alls ekki neitt fyndin nema maður hati Davíð Oddsson af allt að því sjúklegri grimmd.
Þráinn fær eina stjörnu fyrir að vera á heiðurslistamannalaunum, en tapar henni fyrir að gera lítið úr lesbíum. Hauskúpa.
Annan pistilinn les pistlarinn Andri Snær Magnason. Pistillinn birtist sömuleiðis á baksíðu Fréttablaðsins, en tveimur dögum fyrr, laugardaginn 17. apríl. Nefnist pistillinn Flóttamenn og útlendingar.
Andri fjallar hér um frumvarp ríkisstjórnarinnar gegn málamyndahjúskapi, og dregur samlíkingu milli flóttamanna dagsins í dag, og þeirra sem flúðu ánauð Haraldar Hárfagra fyrir 1100 árum og settust að á Íslandi. Andri er líka háðsádeiluhöfundur, en í stað þess að beita fyrir sig napurri kaldhæðni eins og Þráinn, þá setur Andri upp grunnskólagleraugu einlægninnar. Andri segir að Íslendingar hafi slæma reynslu af útlendingum, bendir á harða gagnrýni Jónasar Sen á íslenska tónlistarmenn í Morgunblaðinu, spyr hvort ljósmyndataka Mats Wibe Lund í krummaskuðum þjóðarinnar sé ekki á vegum norsku leyniþjónustunnar og við flissum með eins og þegar barnið benti á keisarans nekt.
Andri fær fjórar stjörnur fyrir að vera fyndinn. En tapar einni fyrir að vera of sniðugur og krúttlegur. Pistillinn missir dálítið marks vegna þess að það er of auðvelt fyrir nasistana að klípa bara í kinnarnar á Andra og segja: „O, hvað þú ert sætur.” Enn spásserar keisarinn nakinn niður laugaveginn.
Þriðja pistilinn skrifar pistlarinn Birna Anna Björnsdóttir, í Tímarit Morgunblaðisins, sunnudaginn 11. apríl. Pistilinn nefnir Birna Unglingsár hin fyrri og síðari.
Birna er sífellt á vaktinni, heyrir á tal kvenna úti í bæ, og gluggar í Cosmo af trúarlegri áfergju eins og nútímakonu er skylt. Birna er mikil nútímakona, og kannski oft full upptekin af því að vera nútímakona, og af ákveðinni kynslóð, til að sjá skóginn fyrir einstaka trjáhríslum. Í þessum pistli segist Birna hafa verið að ganga í barndóm gegnum fjölmiðla, eða unglingdóm eins og hún kallar það. Hún hefur annars vegar fylgst náið með Söngkeppni Framhaldsskólanna, og Gettu Betur, og hinsvegar lesið viðtöl við fermingarunglinga. Titill greinarinnar vísar sumsé til áranna í gagnfræðaskóla, og áranna í menntaskóla. Hún minnist þessara ára með ljúfri nostalgíu, segir okkur frá Prella, en svo kölluðu þau fermingarbörnin prestinn sinn þegar hún var ung. Að kalla prestinn Prella, er svipað stílbragð og þegar Kristín Helga Gunnarsdóttir kallar börnin sín stubburnar. Ástúðleg gælunöfn virðast eiga upp á pallborðið hjá þjóðinni, þó þessum gagg-rýnanda sé nær að kúgast obbulítið. Birna segist hafa fengið fyrir MH-hjartað þegar Versló vann Gettu Betur, en af því hún er svo dipló þá segir hún nú samt að strákarnir hafi verið krúttlegir og átt skilið að vinna. Shirley Temple fýlustúturinn gapir framan í þjóðina, sem brosir og hallar undir flatt.
Birna fær eina stjörnu fyrir að höfða til þjóðarinnar af krúttlegri alúð, og tvær stjörnur fyrir einstaklega pistl-viðeigandi ljósmynd yfir greininni. Hún tapar hinsvegar einni stjörnu fyrir að hafa ekkert að segja. Hvorki fugl né fiskur. Tvær stjörnur.
Fjórða pistil pistlar Svarthöfði. Pistillinn kallast Landsins snjallasti hótar endurkomu, og birtist í DV miðvikudaginn 21. apríl.
Svarthöfði ber svo sannarlega nafn með rentu. Ekki bara er hann hulinn myrkri grímu nafnleysisins, heldur ber hann einnig kolsvarta grímu meinhæðninnar. Sjálfsagt er þetta nátengt, í kurteisisþjóðfélaginu getur Svarthöfði skákað í skjóli nafnleyndar, veitt ráðamönnum og fjölmiðlastjörnum hvert neðanbeltishöggið á fætur öðru án þess að þurfa nokkurn tímann að svara fyrir gjörðir sínar. Efalaust er þessi höfundaleynd bráðnauðsynleg í jafn viðkvæmu þjóðfélagi og Íslandi, þar sem jafnvel meinlausustu pistlahöfundar geta átt von á því að fá símtal úr stjórnarráðinu. Sömuleiðis er Svarthöfði skilgetið afkvæmi blaðamannastefnu DV, skipar sér sæti meðal óþekku strákana í bekknum, rífur kjaft í tímum og reykir sígarettur í frímínútum. DV einkennist kannski fyrst og síðast af guðdómlegri lágkúru, og stundar hana af slíkum myndarskap að lesendur fyllast höfgi. Í þessu ríki er Svarthöfði konungur.
Í þessum pistli snýr Svarthöfði sér að sjónvarpsþáttinum Landsins Snjallasti, fagnar því í hvívetna að hann hafi verið tekinn af dagskrá en fyllist sömuleiðis miklum beyg við þá hótun Hálfdáns Steinþórssonar um að hann muni mögulega snúa aftur með þáttinn. Svarthöfði fer mikinn, kallar hinn geðþekka Hálfdán ófyrirleitinn vínarbrauðsdreng sem engum eirir friðs, og segir Landsins Snjallasta næstum því jafn vondan sjónvarpsþátt og Fiskur án reiðhjóls. Auk þess tekur hann upp hanskann fyrir hinn stjórnanda þáttarins, Elvu Björk Barkardóttur, en aðspurður um hvort Elva ætti afturkvæmt á sjónvarpsskjáinn sagði ófyrirleitni vínarbrauðsdrengurinn: „Hún á allavega eftir að horfa á það.”
Svarthöfði fær þrjár og hálfa stjörnu fyrir að vera ófyrirleitnari en Hálfdán og DV samanlagt, í þjóðfélagi sem sárlega skortir meinfýsni, og eina til fyrir að hafa næga réttlætiskennd í ófyrirleitni sinni til að koma Elvu Björk til varnar. Fjórar og hálf stjarna.
Fimmta pistil reit Kristín Helga Gunnarsdóttir. Pistillinn kallast Isspiss, og birtist í Fréttablaðinu þriðjudaginn 20. apríl.
Kristín Helga er mamman í hópnum. Hinn siðferðislegi uppalandi þjóðarinnar, slær á fingur ráðamanna af Davíðskri festu, kennir okkur hvernig við eigum að vera. Það er ljótt að fara ekki að jafnréttislögum, og ljótt að byggja virkjanir, og algert ullabjakk að fara í stríð í útlöndum. Í þessum pistli líkir hún ráðamönnum þjóðarinnar einmitt við börn, sem segja bara „víst, víst, víst hef ég rétt fyrir mér og alltaf hundrað sinnum meira en þú”. Svo bendir hún ásökunarfingri sínum að dómsmálaráðherra sem sagðist ekki bundinn af því að fara að jafnréttislögum. Um miðjan pistil hefur Kristín engar fleiri barnalíkingar á dómsmálaráðherra, og vindur því kvæði sínu algerlega í kross og talar um símtalið sem Davíð fékk frá Bush. Hún fer sömu leið og Þráinn með að skrifa beinlínis samræðuna þeirra á milli. Þetta stílbragð sló í gegn hjá þjóðinni fyrstu vikurnar eftir símtalið, en það á hvað best ég veit upptök sín hjá Grænhöfða sem skrifaði stórskemmtilega pistilsamræðu á Kistuna. En eins og svo oft gerist þá komast eftirlíkingarnar ekki í hálfkvisti við orgínalinn. Helstu gallar Kristínar Helgu eru að beita sömu stílbrögðum æ ofaní æ, og vera einfaldlega ekki nógu skemmtileg.
Kristín Helga fær tvær stjörnur. Eina fyrir alúðlegt móðureðli, og ég gef henni eina í viðbót af geðþótta: Ég er nefnilega yfirleitt afskaplega sammála henni. Mér finnst stríð líka algert ullabjakk, og auk þess hefur hún enn ekki slegið á fíngur mér eða minna. Geri hún það, verður hún svipt geðþóttastjörnunni.
Sjötta pistil skrifar Sveinbjörn I. Baldvinsson, sunnudagapistlari. Pistillinn heitir Sumardagurinn fyrsti og lýðræði í veðurfari, og birtist í Morgunblaðinu, sunnudaginn 18. apríl. Pistlasería Sveinbjörns kallast Hugsað upphátt.
Sveinbjörn er frámunalega vinalegur pistlahöfundur. Veitist aldrei að nokkrum manni, né ygglir brún. Ef Kristín Helga er mamman, þá er Sveinbjörn afinn, og Hugsað upphátt sunnudagabíltúr til næsta bæjar. Stemmningin er bílasjoppur og ís með dýfu. Eins og titillinn gefur til kynna fjallar þessi pistill um blessað veðurfarið, þetta meinlausa umræðuefni sem allir Íslendingar virðast þurfa að hafa skoðun á. Frá því löngu áður en Idol-keppnin kom til sögunnar, hefur veðurfarið verið efst á baugi í kaffistofum og teboðum þjóðarinnar. Sveinbjörn talar um komandi sumar, á „fallegri íslensku” og segir frá píslargöngu sinni, þegar hann tíu ára gamall skáti þurfti að þramma á sumardaginn fyrsta í gegnum vetrarkuldann úr hlíðunum og vestur í Háskólabíó, í stuttbuxum og ljósbrúnni hermannaskyrtu einum fata. Sagan er værðarfull minning, og boðskapur hennar sá að Íslendingar skuli fara varlega í að áætla nokkuð um veðurfar. Ábendingin er að sjálfsögðu óþörf, en óþarfi að lasta hana fyrir það. Eins og mér þykir meinleysið mikil plága á pistlahöfundum þjóðarinnar, þá væri leiðinlegt ef allir væru meinhorn. Sveinbjörn er eins og Morgunblaðið, vandur að virðingu sinni, og þó ég geri mér ekki ferð til að lesa Hugsað upphátt, þá er fínt að þetta horn sé þarna fyrir þá sem vilja taka sunnudaginn í rólegheitunum.
Sveinbjörn fær þrjár og hálfa stjörnu, fyrir að vera réttur maður á réttum stað, á réttum tíma.
Sjöundi pistill er eftir Guðmund Steingrímsson. Pistillinn heitir Sumardagurinn annar, og birtist í Fréttablaðinu, föstudaginn 23. apríl.
Þegar Guðmundur Steingrímsson gaf út sína fyrstu skáldsögu, Áhrif mín á mannkynssöguna, var hann kynntur sem „ástsælasti pistlahöfundur þjóðarinnar”, og má heita líklegt að enginn maður í Íslandssögunni hafi verið jafn fljótur að vinna sér inn jafn stóran titil, enda hefur Guðmundur ekki pistlað nema í rétt rúmt ár svo eftir hafi verið tekið. En það verður að viðurkennast að Guðmundur er afskaplega vinsæll pistlahöfundur.
Uppáhalds stílbragð Guðmundar er „hvað ef X væri Y” brellan, Guðmundur veltir því fyrir sér hvernig heimurinn væri ef strákar væru með brjóst, og hvernig það væri ef hann væri utanríkisráðherra, hvaða áhrif myndi það hafa ef regninu rigndi upp en ekki niður, o.s.frv. Í þessum pistli gerir Guðmundur sumarið að umtalsefni, og veltir því fyrir sér hvernig heimurinn væri ef sumardagurinn annar kæmi strax í kjölfarið á sumardeginum fyrsta, og svo sumardagurinn þriðji, og þannig áfram þar til veturinn sneri aftur. „En svo sekkur maður niður í pælingar” segir Guðmundur í síðustu málsgrein, og lesandinn tekur andköf. Hvað hefur Gummi verið að pæla núna? Gummi var nefnilega að velta því fyrir sér hvernig heimurinn hefði verið sumardaginn fyrsta ef Kjartan Gunnarsson hefði átt Norðurljós, en ekki Baugur. Þetta er ekki alveg nógu fyndið, og pælingin missir marks. Guðmundur hefur oft pælt skemmtilegri akra. Hvernig hefði sumardagurinn annar verið, ef Illugi Jökulsson hefði verið ritstjóri Fréttablaðsins, og fengið Elísabetu systur sína til að skrifa pistil á baksíðu? Hvað ef Kjartan Gunnarsson hefði verið ritstjóri, og fengið Davíð Oddsson til að skrifa pistil á baksíðu? Og Guðmundur Steingrímsson væri eigandi Norðurljósa? Ha? Hvað ef Gummi hefði fæðst sonur eins forsætisráðherra, frekar en annars? Og svona bara svo það sé á hreinu, hvað ef strákar væru með brjóst?
Guðmundur Steingrímsson fær tvær Davíðsstjörnur. Af því bara.
Áttunda pistil skrifar Eiríkur Jónsson. Pistillinn heitir Almenn athyglissýki – Fegurð er flott. Pistillinn birtist í DV laugardaginn 24. apríl.
Ég hef Eirík grunaðan um að vera að reyna að komast í gegnum ævina án þess að nota persónufornafnið ég, en vera samt alltaf fyrst og síðast að tala um sjálfan sig. „Hef álíka gaman…” „Bjó í Kaupmannahöfn…” o.s.frv. Eiríkur er eilífðartöffari, brosir aldrei en glottir þeim mun meira, eins og hann vilji vera mysteríös. Þetta tekst ágætlega, enda er Eiríkur einn þeirra pistlahöfunda sem er svo samkvæmur sjálfum sér að óþarfi er að lesa pistlana hans til að vita hvað hann ætlar að segja. Yfirleitt dugar að lesa fyrirsögnina, og skoða myndirnar sem fylgja.
Í þessum pistli talar Eiríkur um gagnrýni á fegurðarsamkeppnir, segir þær ekki hafa notið sannmælis og hafa verið mótmælt á ofsafenginn hátt. Þetta hlýtur að teljast undarleg skoðun í ljósi allrar þeirrar umfjöllunar sem fegurðarsamkeppnir fá, í beinum sjónvarpsútsendingum, viðtölum og ljósmyndum í nær öllum fjölmiðlum, auk framúrskarandi mætingar á viðburðina sem slíka. En Eiríki finnst nauðsynlegt að setja samt út á þessa tuttugu femínista sem dreifa barmmerkjum fyrir utan viðburðina, og taka þá sem dæmi um fádæma mótmæli og að þeir njóti ekki sannmælis. Það eru ekki allir hrifnir af Hemma Gunn heldur, en það verður seint sagt að hann njóti ekki sannmælis. En gott og vel ef hann vill gagnrýna þessa feminísku afstöðu, en lýsingar Eiríks á mótmælum minna meira á lýsingar Þráins Bertelssonar á miðbænum, en hlutlausa athugun. Eiríkur segir svo að fegurðarsamkeppnir séu eins og Gettu Betur, og Söngkeppni Framhaldsskólana. Loks segir hann fegurðardrottningar líklegar til að skara fram úr í lífinu, og dregur þar til Lindu Pétursdóttur – sem verður að teljast frekar vafasamt í ljósi alls þess kom í kjölfar hennar krýningu – Maríu Guðmundsdóttur fyrirsætu og ljósmyndara, og Guðrúnu Bjarnardóttur sem giftist einhverjum framúrskarandi ríkum Evrópubúa (er það árangur?). Í heildina er þetta afskaplega lélegur málatilbúningur, settur fram á frekar töffaralegan máta. Eftir fyrsta lestur kinkar maður bara kolli, en strax og maður fær tækifæri til að melta boðskapinn aðeins betur falla rök Eiríks um sig sjálf. Alltaf leiðinlegt að horfa á góðan töffara misstíga sig, og detta með höfuðið á kaf í forarsvað eigin vitleysu.
Eiríkur fengi þrjár stjörnur ef pistillinn hefði haldið vatni, en situr því miður eftir með eina skitna stjörnu – fyrir glottið.
Recent Comments