{"id":4981,"date":"2024-06-11T11:47:17","date_gmt":"2024-06-11T11:47:17","guid":{"rendered":"http:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=4981"},"modified":"2024-06-11T11:47:17","modified_gmt":"2024-06-11T11:47:17","slug":"ordsendingar-ur-kynhlutlausu-bergmalsklefunum","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=4981","title":{"rendered":"Or\u00f0sendingar \u00far kynhlutlausu bergm\u00e1lsklefunum"},"content":{"rendered":"<p>Kannski er ekkert skr\u00edtnara vi\u00f0 bergm\u00e1lshellana en a\u00f0 \u00fear skuli svona miki\u00f0 vera \u00fer\u00e1tta\u00f0. \u00c9g veit ekki betur en vi\u00f0 s\u00e9um \u00f6ll meira og minna samm\u00e1la um \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 l\u00edfss\u00fdn okkar s\u00e9 a\u00f0 \u00ferengjast og bilin sem skilja okkur a\u00f0 \u2013 kynsl\u00f3\u00f0ir, b\u00faseta, fj\u00e1rhagur\/st\u00e9tt, sj\u00e1lfsmynd \u2013\u00a0a\u00f0 breikka vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 eigum minna samneyti hvert vi\u00f0 anna\u00f0, s\u00e9rstaklega f\u00f3lk sem er okkur \u00f3samm\u00e1la; en \u00e1 sama t\u00edma eru allir s\u00edfellt gargandi hver \u00e1 annan. Sem \u00fe\u00fd\u00f0ir v\u00e6ntanlega a\u00f0 \u00ed bergm\u00e1lshellunum s\u00e9 gestkv\u00e6mt \u2013 \u00fear s\u00e9 statt og st\u00f6\u00f0ugt f\u00f3lk \u00far \u00f6\u00f0rum bergm\u00e1lshellum me\u00f0 a\u00f0rar sko\u00f0anir a\u00f0 vi\u00f0ra \u00fe\u00e6r me\u00f0 \u00fej\u00f3sti?  E\u00f0a hva\u00f0? *** \u00dea\u00f0 er margt undarlegt \u00ed umr\u00e6\u00f0unni um kynhlutlaust m\u00e1l og kannski er sumt af \u00fev\u00ed einkennandi fyrir \u00fea\u00f0 hvernig skautun virkar. \u00c9g hef s\u00e9\u00f0 f\u00f3lk t\u00edna til alls konar hluti gegn kynhlutlausu m\u00e1li sem eru miklu eldri en \u00fea\u00f0 \u2013 t.d. a\u00f0 ma\u00f0ur skipti hratt \u00far m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ilegu kyni \u00ed raunkyn \u00ed mi\u00f0ri setningu, einsog \u00feegar ma\u00f0ur segir \u201eF\u00f3lki\u00f0 \u00e1 kajanum var blautt og hraki\u00f0 enda h\u00f6f\u00f0u \u00feau fer\u00f0ast lengi\u201c e\u00f0a \u201eMiki\u00f0 m\u00e6ddi \u00e1 r\u00e1\u00f0herranum \u00feessa helgi enda var frumvarpi\u00f0 sem h\u00fan lag\u00f0i fram \u00ed h\u00e6ttu\u201c. \u00deetta hef \u00e9g alltaf gert og veri\u00f0 kennt a\u00f0 s\u00e9 \u00ed stakasta lagi \u2013 og m\u00e9r finnst sj\u00e1lfum umtalsvert klaufalegra a\u00f0 vera s\u00edfellt a\u00f0 tala um a\u00f0 \u201e\u00fea\u00f0\u201c hafi gert hitt og \u00feetta \u00ed aukasetningu eftir aukasetningu. \u00de\u00e1 finnst m\u00e9r \u00e1hugavert a\u00f0 enginn, m\u00e9r vitanlega, hafi nefnt a\u00f0 \u00ed n\u00e1nasta \u00e6ttingja \u00edslenskunnar \u2013\u00a0f\u00e6reyskunni \u2013\u00a0er a\u00f0 minnsta kosti v\u00edsir a\u00f0 kynhlutlausu m\u00e1li og \u00e6vinlega tala\u00f0 um \u201e\u00f6ll\u201c frekar en \u201ealla\u201c nema \u00feegar s\u00e9rstaklega er v\u00edsa\u00f0 til karla. \u00c9g man a\u00f0 m\u00e9r fannst \u00feetta skr\u00edti\u00f0 \u00feegar \u00e9g bj\u00f3 \u00ed \u00de\u00f3rsh\u00f6fn \u2013\u00a0\u00d6ll fara \u00e1 ball \u00e1 helginni. En l\u00edka svol\u00edti\u00f0 t\u00f6ff. \u00cd finnsku, sem er vissulega ekki mj\u00f6g skyld \u00edslensku \u00fe\u00f3tt h\u00fan s\u00e9 nor\u00f0urlandam\u00e1l, er s\u00ed\u00f0an bara eitt or\u00f0 fyrir hann og h\u00fan \u2013\u00a0h\u00e4n \u2013 og gengur upp alveg \u00e1n \u00feess a\u00f0 allt fari \u00e1 hli\u00f0ina e\u00f0a allir ver\u00f0i rugla\u00f0ir. Anna\u00f0 \u00e1hugavert \u00ed norr\u00e6nu kynhlutleysi er s\u00fa tilhneiging \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 til \u00feess a\u00f0 n\u00f3ta h\u00e1n (e\u00f0a r\u00e9ttara sagt \u201ehen\u201c) sem kynhlutlaust or\u00f0 \u00e1 me\u00f0an \u00e1 \u00cdslandi \u00fea\u00f0 er eiginlega bara nota\u00f0 um kv\u00e1r. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 segja, \u00ed fr\u00e9ttum \u00ed Sv\u00ed\u00fej\u00f3\u00f0 er h\u00e1n stundum nota\u00f0 ef ekki er vita\u00f0 hvers kyns vi\u00f0komandi er. \u201eVegfarandi s\u00e1st veifa nasistaf\u00e1na \u00ed kr\u00f6fug\u00f6ngu. H\u00e1n hvarf sk\u00f6mmu s\u00ed\u00f0ar.\u201c En \u00fe\u00e1 ber au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 geta \u00feess a\u00f0 nafnor\u00f0 \u00ed s\u00e6nsku \u2013\u00a0einsog vegfarandi \u2013\u00a0eru ekki kynju\u00f0 \u00e1 sama h\u00e1tt og \u00e1 \u00edslensku. Vegfarandi v\u00e6ri annars \u201eden\u201c. Svo finnst m\u00e9r l\u00edka sumir m\u00e1lfr\u00e6\u00f0ingarnir fur\u00f0u ferkanta\u00f0ir \u00ed skilningi s\u00ednum \u00e1 tungum\u00e1linu. Tungum\u00e1li\u00f0 er ekki fullkomlega r\u00f6kr\u00e9tt og margt mun aldrei skiljast nema af samhengi s\u00ednu og setningar ver\u00f0a aldrei 100% sk\u00fdrar \u2013\u00a0margt af \u00fev\u00ed sem vi\u00f0 skiljum \u00e1g\u00e6tlega er \u00ed raun \u00f3skiljanlegt \u2013 \u00feetta vita allir sem hafa lesi\u00f0 Wittgenstein. \u00dea\u00f0 er fullkomi\u00f0 rugl a\u00f0 taka d\u00e6mi um einhvern misskilning sem g\u00e6ti komi\u00f0 upp ef f\u00f3lk hagar m\u00e1li s\u00ednu svona e\u00f0a hinsegin vi\u00f0 \u00feessar e\u00f0a hinar a\u00f0st\u00e6\u00f0urnar og segja a\u00f0 or\u00f0nar breytingar s\u00e9u \u00f3m\u00f6gulegar \u00feess vegna. Tungum\u00e1li\u00f0 \u00fair og gr\u00fair \u00ed alls konar r\u00f6kleysum og rugli og er satt best a\u00f0 segja ekki verra fyrir \u00fea\u00f0. En svo \u00e9g tali gegn m\u00e1lsta\u00f0 kynhlutleysunnar l\u00edka \u2013\u00a0og ekki bara til a\u00f0 g\u00e6ta jafnr\u00e6\u00f0is \u2013\u00a0\u00fe\u00e1 hef \u00e9g talsver\u00f0ar efasemdir um a\u00f0 tungum\u00e1l breyti hugsun \u00e1 \u00feann m\u00e1ta sem sumir talsmenn \u00feess vir\u00f0ast meina (og \u00e9g held a\u00f0 \u00fear s\u00e9u m\u00e1lv\u00edsindamenn m\u00e9r upp til h\u00f3pa samm\u00e1la \u00ed seinni t\u00ed\u00f0). A\u00f0 \u00fea\u00f0 s\u00e9 til d\u00e6mis h\u00e6gt a\u00f0 nota \u00fea\u00f0 til \u00feess a\u00f0 \u00fatr\u00fdma ford\u00f3mum. Au\u00f0vita\u00f0 \u00feurfum vi\u00f0 a\u00f0 eiga or\u00f0 til \u00feess a\u00f0 l\u00fdsa veruleikanum sem blasir vi\u00f0 okkur en handst\u00fdring \u00e1 or\u00f0avali ver\u00f0ur oft ekki til annars en a\u00f0 breyta kurteisissta\u00f0li og b\u00faa til or\u00f0hengils\u00fer\u00e6tur sem ekkert lei\u00f0a og ekkert segja. \u00deeir sem a\u00f0hyllast \u00fe\u00e1 kenningu a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 m\u00f3ti hugsun vitna gjarnan til m\u00e1lv\u00edsindamannsins Victors Klemperer sem h\u00e9lt fr\u00e6gar dagb\u00e6kur \u00e1 t\u00edmum \u00feri\u00f0ja r\u00edkisins \u00fear sem hann dokumentera\u00f0i \u00fdmsar breytingar sem ur\u00f0u \u00e1 m\u00e1linu \u00e1 \u00feeim t\u00edma \u2013\u00a0og halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 \u00fear sj\u00e1i ma\u00f0ur svart \u00e1 hv\u00edtu hvernig tungum\u00e1li\u00f0 m\u00f3ti s\u00fdn f\u00f3lks \u00e1 umhverfi sitt. En \u00feeir sem lesi\u00f0 hafa b\u00e6kurnar vita a\u00f0 \u00fear er \u00fev\u00ed alls ekki haldi\u00f0 fram a\u00f0 tungum\u00e1li\u00f0 hafi breytt veruleikanum, og raunar frekar lagt upp me\u00f0 a\u00f0 \u00fev\u00ed hafi veri\u00f0 \u00f6fugt fari\u00f0 og tungum\u00e1li\u00f0 a\u00f0lagast breyttum t\u00edma, endurspegla\u00f0 \u00fea\u00f0 sem f\u00f3lk vildi hugsa. \u00dea\u00f0 er a\u00f0 segja, tungum\u00e1li\u00f0 breytti ekki veruleikanum heldur breyttist me\u00f0 honum og var s\u00ed\u00f0an nota\u00f0 til \u00feess a\u00f0 vi\u00f0halda honum, til \u00feess a\u00f0 festa or\u00f0inn veruleika \u00ed sessi. Klemperer varar vi\u00f0 \u00feessum tilhneigingum til t\u00edskuor\u00f0a og handst\u00fdringar sem hann upplifir sem k\u00fagunartakt\u00edk sem gangi \u00fat \u00e1 a\u00f0 \u00ferengja a\u00f0 tj\u00e1ningu og beina umr\u00e6\u00f0unni \u00ed farveg meginstraumsins. En \u00fe\u00e1 er hann au\u00f0vita\u00f0 a\u00f0 tala um meginstraum nasismans. Sem er kannski svol\u00edti\u00f0 anna\u00f0 d\u00e6mi, \u00fe\u00f3tt Klemperer hafi l\u00edka veri\u00f0 a\u00f0 tala \u00e1 almennum n\u00f3tum.   Annars er l\u00edka of l\u00edti\u00f0 gert \u00far \u00fev\u00ed hva\u00f0 \u00fea\u00f0 hvernig vi\u00f0 t\u00f6lum er b\u00e6\u00f0i sj\u00e1lfsmyndarskapandi \u2013\u00a0\u00fe.e.a.s. segir okkur hver vi\u00f0 erum \u2013\u00a0og h\u00f3pmyndarskapandi \u2013\u00a0\u00fe.e.a.s. segir \u00f6\u00f0rum hva\u00f0a h\u00f3p vi\u00f0 tilheyrum. Og hvernig m\u00e1lsni\u00f0 skapar l\u00edka gj\u00e1r \u2013 og hefur alltaf gert. \u00c9g t\u00f3k eftir \u00fev\u00ed \u00e1 VG \u00feingi sem \u00e9g var be\u00f0inn um a\u00f0 tala \u00e1 \u00ed fyrra e\u00f0a hittifyrra a\u00f0 kynhlutlausa m\u00e1li\u00f0 sag\u00f0i manni me\u00f0 n\u00e1nast fullkominni n\u00e1kv\u00e6mni hvort a\u00f0 s\u00e1 sem haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0 v\u00e6ri borgar-vinstrigr\u00e6nn e\u00f0a landsbygg\u00f0ar-vinstrigr\u00e6nn. S\u00fa sem haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0, meina \u00e9g. H\u00e1n sem haf\u00f0i or\u00f0i\u00f0. L\u00ednurnar voru hl\u00e6gilega sk\u00fdrar. Vesturlandab\u00faar hafa heldur aldrei veri\u00f0 jafn uppteknir af \u00feessum sj\u00e1lfsmyndum s\u00ednum \u2013\u00a0sem s\u00fdnir sig \u00e1 allri umr\u00e6\u00f0u, hvort sem h\u00fan er h\u00e6gri e\u00f0a vinstri, \u00fej\u00f3\u00f0ernissinnu\u00f0 e\u00f0a pr\u00f3gress\u00edf kynjap\u00f3lit\u00edk. Og vel a\u00f0 merkja gefur kynhlutlaust m\u00e1l l\u00edka \u00feeim sem vilja markera sig utan  h\u00f3psins f\u00e6ri \u00e1 a\u00f0 gera \u00fea\u00f0 \u2013 me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 leggja ofur\u00e1herslu \u00e1 \u201eallir\u201c og \u201emenn\u201c \u2013\u00a0og kynhlutlaust m\u00e1l sem einhvers konar si\u00f0fer\u00f0islegt skyldubo\u00f0 skapar s\u00ed\u00f0an \u00f3ver\u00f0skulda\u00f0a paranoju gagnvart \u00feeim sem finnst \u201ekonur bara vera menn\u201c og hafa r\u00e9tt \u00e1 a\u00f0 vera ekki tortrygg\u00f0ir fyrir s\u00edna m\u00e1ltilfinningu, jafnt \u00fe\u00f3tt \u00feau s\u00e9u gamaldags (a\u00f0 \u00e9g tali n\u00fa ekki um \u00feegar \u00feau eru einfaldlega g\u00f6mul ofan \u00ed kaupi\u00f0). *** Skemmtilegast \u00ed \u00feessu \u00f6llu saman er samt alltaf a\u00f0 \u00fea\u00f0 skuli vera \u00feeir  fem\u00ednistarnir og \u00fe\u00e6r  karlremburnar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kannski er ekkert skr\u00edtnara vi\u00f0 bergm\u00e1lshellana en a\u00f0 \u00fear skuli svona miki\u00f0 vera \u00fer\u00e1tta\u00f0. \u00c9g veit ekki betur en vi\u00f0 s\u00e9um \u00f6ll meira og minna samm\u00e1la um \u00fea\u00f0 eitt a\u00f0 l\u00edfss\u00fdn okkar s\u00e9 a\u00f0 \u00ferengjast og bilin sem skilja okkur a\u00f0 \u2013 kynsl\u00f3\u00f0ir, b\u00faseta, fj\u00e1rhagur\/st\u00e9tt, sj\u00e1lfsmynd \u2013\u00a0a\u00f0 breikka vegna \u00feess a\u00f0 vi\u00f0 eigum minna samneyti &hellip; <a href=\"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=4981\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Or\u00f0sendingar \u00far kynhlutlausu bergm\u00e1lsklefunum<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-4981","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4981","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4981"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4981\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4981"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4981"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4981"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}