{"id":5461,"date":"2024-10-22T21:14:10","date_gmt":"2024-10-22T21:14:10","guid":{"rendered":"http:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=5461"},"modified":"2024-10-22T21:14:10","modified_gmt":"2024-10-22T21:14:10","slug":"auschwitz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=5461","title":{"rendered":"Auschwitz"},"content":{"rendered":"<p>\u00c9g er t\u00faristi \u00ed P\u00f3llandi. H\u00e9r er gott a\u00f0 vera. Maturinn er g\u00f3\u00f0ur, drykkirnir eru g\u00f3\u00f0ir, borgin er falleg og ve\u00f0ri\u00f0 hefur leiki\u00f0 vi\u00f0 borgarb\u00faa \u2013\u00a0sem voru v\u00edst ansi l\u00fanir \u00e1 haustrigningunni um \u00fea\u00f0 leyti sem \u00e9g kom. V\u00ed\u00f0a \u00fear sem t\u00faristar koma saman eru \u00fatsk\u00fdringar \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig ma\u00f0ur segi eitt og anna\u00f0 \u00e1 p\u00f3lsku\u00a0\u2013 hvernig ma\u00f0ur \u00feakki fyrir sig og bj\u00f3\u00f0i g\u00f3\u00f0an daginn o.s.frv. \u2013\u00a0og ef ma\u00f0ur b\u00fd\u00f0ur svo g\u00f3\u00f0an daginn af sinni takm\u00f6rku\u00f0u getu f\u00e6r ma\u00f0ur afgrei\u00f0slu \u00e1 p\u00f3lsku nema ma\u00f0ur sigli samskiptunum algerlega \u00ed strand. Matse\u00f0lar eru alltaf \u00e1 tveimur tungum\u00e1lum. Skilti stundum bara \u00e1 einu \u2013\u00a0p\u00f3lsku. Flestir veitingasta\u00f0ir heita p\u00f3lskum n\u00f6fnum\u00a0\u2013 ensk veitingasta\u00f0aheiti eru \u00e1l\u00edka algeng og \u00edt\u00f6lsk s\u00fdnist m\u00e9r, alls ekki \u00f3algeng en sannarlega ekki \u00ed meirihluta. *** \u00c9g f\u00f3r \u00ed Auschwitz. \u00dea\u00f0 \u00fearf ekki a\u00f0 \u00fatsk\u00fdra \u00fea\u00f0 fyrir neinum hversu \u00fer\u00fagandi heims\u00f3kn \u00ed Auschwitz getur veri\u00f0. Og dau\u00f0inn er \u00ed sj\u00e1lfu s\u00e9r l\u00edka n\u00e1l\u00e6gur \u00ed gy\u00f0ingahverfinu, \u00fear sem \u00e9g f\u00f3r l\u00edka \u00ed s\u00f6gug\u00f6ngu, og \u00fear sem er n\u00f3g af gy\u00f0ingaveitingast\u00f6\u00f0um og menningarstofnunum en fjarska f\u00e1ir gy\u00f0ingar af holdi og bl\u00f3\u00f0i. \u00deeir voru 68 \u00fe\u00fasund \u00feegar best l\u00e9t \u2013\u00a0eftir str\u00ed\u00f0 sneru 2-3 \u00fe\u00fasund aftur af \u00feeim sem enn lif\u00f0u (sem voru ekki miki\u00f0 fleiri). \u00cd dag n\u00e1 \u00feeir ekki \u00fe\u00fasund \u2013\u00a0n\u00e1 ekki \u00edb\u00faafj\u00f6lda Bolungarv\u00edkur. Enda m\u00e6tti \u00feeim n\u00fdtt pogrom strax og \u00feeir sneru aftur \u2013\u00a0\u00ed \u00e1g\u00fast 1945. \u00dea\u00f0 er verslunarmi\u00f0st\u00f6\u00f0 alveg ofan \u00ed Auschwitz I. Burger King, KFC, McDonalds, H&#038;M. \u00c9g st\u00f3\u00f0 sj\u00e1lfan mig a\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 vilja ekki a\u00f0 h\u00fan v\u00e6ri \u00fear og svo sl\u00f3 hugsuninni ni\u00f0ur \u00ed mig l\u00edka hvort \u00e9g v\u00e6ri a\u00f0 bi\u00f0ja um \u201eg\u00f6mlu g\u00f3\u00f0u Auschwitz\u201c og \u00fe\u00e1 v\u00e6ri kannski betra a\u00f0 Auschwitz v\u00e6ri bara H&#038;M verslun. B\u00f6nker Hitlers er undir fullkomlega \u00f3merkilegu b\u00edlast\u00e6\u00f0i \u00ed dag, \u00fear var ekki einu sinni skilti fyrren 2006. \u00c9g f\u00f3r \u00ed einhverja hringi me\u00f0 \u00feetta \u00ed h\u00f6f\u00f0inu en komst ekki a\u00f0 neinni ni\u00f0urst\u00f6\u00f0u. Frekar en svo margt anna\u00f0. \u00c9g eyddi d\u00e1litlum t\u00edma \u00ed Jurbarkas 2011 \u2013 \u00fear sem svo til engar leifar eru um fj\u00f6ldamor\u00f0in og mis\u00feyrmingarnar sem gy\u00f0ingar m\u00e1ttu \u00feola sumari\u00f0 1941, \u00fear sem f\u00f3lki\u00f0 \u00e1 tourist information skrifstofunni gat ekki svara\u00f0 einf\u00f6ldustu spurningum og \u00fear sem enn voru uppi minnismerki um mennina sem h\u00f6f\u00f0u stunda\u00f0 fj\u00f6ldamor\u00f0in (af \u00fev\u00ed \u00feeir voru svo l\u00edka hetjur fyrir a\u00f0 hafa barist gegn Sov\u00e9tr\u00edkjunum eftir str\u00ed\u00f0). \u00dear sem grafreiturinn var \u00ed ni\u00f0urn\u00ed\u00f0slu \u2013\u00a0b\u00f3kstaflega bara athvarf fyrir unglinga til a\u00f0 sp\u00f3la \u00ed hringi \u2013\u00a0b\u00fai\u00f0 a\u00f0 sparka marga legsteinana ni\u00f0ur \u00ed einhverjum f\u00edflagangi. \u00dear sem minnismerkin \u2013 \u201eh\u00e9r voru 422 gy\u00f0ingakonur myrtar\u201c \u2013\u00a0voru \u00e1 st\u00e6r\u00f0 vi\u00f0 h\u00e1lfan ser\u00edospakka \u00e1 litlu priki og falin lengst inni \u00ed sk\u00f3gi \u00feanga\u00f0 sem l\u00e1 ekki einu sinni g\u00f6ngust\u00edgur nema h\u00e1lfa lei\u00f0ina. \u00deetta er alveg \u00e1 hinum endanum \u2013\u00a0h\u00e9r er allt undirstrika\u00f0, \u00e1herslumerkt, og sagan ekki \u00f3sk\u00fdr og lo\u00f0in og samsett \u00far m\u00f3ts\u00f6gnum, heldur strauml\u00ednul\u00f6gu\u00f0 og sk\u00fdr. \u00dea\u00f0 f\u00f3r talsvert af orku minni \u00ed \u00feessum s\u00f6gug\u00f6ngum \u00ed a\u00f0 hlusta \u00e1 \u00fea\u00f0 hvernig lei\u00f0s\u00f6gumennirnir s\u00f6g\u00f0u fr\u00e1, frekar en bara hva\u00f0 \u00feau s\u00f6g\u00f0u, sennilega vegna \u00feess a\u00f0 \u00e9g veit a\u00f0 \u00ed P\u00f3llandi gilda str\u00f6ng l\u00f6g um hvernig hlutunum er stillt fram og atbur\u00f0ir t\u00falka\u00f0ir. \u00cd Auschwitz lag\u00f0i lei\u00f0s\u00f6gukonan \u00e1herslu \u00e1 s\u00e9rst\u00f6\u00f0u gy\u00f0inga \u00ed helf\u00f6rinni og tala\u00f0i aldrei um nasista \u00e1n \u00feess a\u00f0 skeyta forskeytinu \u201e\u00fe\u00fdskir\u201c framan vi\u00f0. \u00d6nnur f\u00f3rnarl\u00f6mb voru nefnd l\u00edtillega \u2013\u00a0varla samt \u00e1n \u00feess a\u00f0 nefna a\u00f0 ekki hef\u00f0i veri\u00f0 fari\u00f0 jafn illa me\u00f0 \u00feau \u2013\u00a0en \u00fea\u00f0 var ekki einu or\u00f0i viki\u00f0 a\u00f0 samstarfsm\u00f6nnum nasista \u00ed P\u00f3llandi e\u00f0a p\u00f3lskum nasistum \u2013\u00a0enda er hreinlega \u00f3l\u00f6glegt a\u00f0 tala um \u00feannig laga\u00f0 . B\u00e6\u00f0i \u00ed g\u00f6ngunni um gy\u00f0ingahverfi\u00f0 og \u00ed Auschwitz var kastlj\u00f3sinu beint a\u00f0 p\u00f3lverjum sem hef\u00f0u hj\u00e1lpa\u00f0 gy\u00f0ingum \u2013 a\u00f0allega Jan Karski, Oskar Schindler og Maximilian Kolbe. Fyrir utan Auschwitz II er skilti sem augl\u00fdsir anna\u00f0 safn sem fjalli um s\u00f6gu Roma-f\u00f3lksins \u00ed helf\u00f6rinni \u2013\u00a03 km \u00ed burtu (sem er lengra en fr\u00e1 Auschwitz I til McDonalds). \u00c9g var\u00f0 ekki var vi\u00f0 a\u00f0 margir f\u00e6ru \u00feanga\u00f0. \u00dea\u00f0 kom minna \u00e1 \u00f3vart a\u00f0 ekki v\u00e6ri or\u00f0i viki\u00f0 a\u00f0 samt\u00edmanum. Hvorki \u00fej\u00f3\u00f0armor\u00f0inu \u00e1 Gaza e\u00f0a \u00feeirri s\u00edfellt \u00e1gengari stefnu evr\u00f3pur\u00edkja a\u00f0 reka fangab\u00fa\u00f0ir fyrir \u201e\u00f3\u00e6skilegan \u00fatlendingaskr\u00edl\u201c samt\u00edmans \u00ed n\u00e1grannal\u00f6ndum \u2013 fjarri vinveittum stofnunum, fjarri akt\u00edvistum sem fl\u00e6kja m\u00e1lin og fjarri eftirliti, \u00fear sem ekki s\u00e9st til \u00feeirra. Eiga \u00feessar fangab\u00fa\u00f0ir a\u00f0 taka vi\u00f0 af \u00fev\u00ed sem n\u00fa er kalla\u00f0 \u201eloku\u00f0 b\u00fasetu\u00farr\u00e6\u00f0i\u201c \u2013\u00a0og eftir \u00fev\u00ed sem \u00e9g kemst n\u00e6st er varla nema t\u00edmaspursm\u00e1l fyrren allir h\u00e6lisleitendur (og allra fyrst ungir karlar) ver\u00f0a sendir til Alban\u00edu og T\u00fanis og svo framvegis \u2013\u00a0\u00fear sem \u00feeir ver\u00f0a alveg \u00e1rei\u00f0anlega l\u00e1tnir daga uppi.  Og nei, \u00e9g er ekki a\u00f0 halda \u00fev\u00ed fram a\u00f0 neitt af \u00feessu s\u00e9 einsog Auschwitz \u2013\u00a0eins lj\u00f3tt og \u00fea\u00f0 er. En \u00fea\u00f0 v\u00e6ri l\u00edka l\u00e9legur sagnfr\u00e6\u00f0ingur sem h\u00e9ldi a\u00f0 helf\u00f6rin hef\u00f0i bara \u00f3forvarendis skoti\u00f0 upp kollinum \u00ed Auschwitz \u2013\u00a0h\u00fan \u00e1tti s\u00e9r langan a\u00f0draganda og s\u00e1 a\u00f0dragandi er stundum ansi l\u00edkur stefnu evr\u00f3pur\u00edkja \u00ed m\u00e1lefnum fl\u00f3ttamanna og h\u00e6lisleitenda. Og \u00e9g veit ekki hva\u00f0a tilgangi \u00f6ll \u00feessi s\u00f6gukennsla \u00e1 a\u00f0 \u00fej\u00f3na ef vi\u00f0 megum ekki l\u00e6ra af henni. \u00dea\u00f0 gerir f\u00f3rnarl\u00f6mbum Auschwitz l\u00edti\u00f0 gagn a\u00f0 vi\u00f0 gr\u00e1tum \u00ed koddann 70 \u00e1rum seinna. \u00dea\u00f0 sem vi\u00f0 \u00feurfum a\u00f0 l\u00e6ra af s\u00f6gunni er a\u00f0 st\u00f6\u00f0va harmleikina \u00e1\u00f0ur en \u00feeir eiga s\u00e9r sta\u00f0.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c9g er t\u00faristi \u00ed P\u00f3llandi. H\u00e9r er gott a\u00f0 vera. Maturinn er g\u00f3\u00f0ur, drykkirnir eru g\u00f3\u00f0ir, borgin er falleg og ve\u00f0ri\u00f0 hefur leiki\u00f0 vi\u00f0 borgarb\u00faa \u2013\u00a0sem voru v\u00edst ansi l\u00fanir \u00e1 haustrigningunni um \u00fea\u00f0 leyti sem \u00e9g kom. V\u00ed\u00f0a \u00fear sem t\u00faristar koma saman eru \u00fatsk\u00fdringar \u00e1 \u00fev\u00ed hvernig ma\u00f0ur segi eitt og anna\u00f0 \u00e1 &hellip; <a href=\"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/?p=5461\" class=\"more-link\">Halda \u00e1fram a\u00f0 lesa: <span class=\"screen-reader-text\">Auschwitz<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-5461","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5461","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=5461"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/5461\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=5461"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=5461"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/norddahl.org\/fjallabaksleidin\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=5461"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}