Category: Uncategorized

Ég fór á yfirlitssýningu á verkum Magnúsar Pálssonar í þarna … ég er ekki viss hvort það er listasafn Reykjavíkur eða Íslands. Hafnarhúsið. Kostaði 1.800 krónur inn fyrir utanbæjarmann – sennilega heitir það túristaprís í borginni. Menning er ansi dýr ef maður ætlar ekki bara að hafa hana spari. Í sjálfu sér er þetta ekki mikið meira en í bíó en eftirspurnin er auðvitað ekki sú sama – og aðgangur að söfnum ætti bara að vera ókeypis. End of socialist rant. Ég hef lengi haft mætur á Magnúsi án þess að sjá mikið af verkum hans. Ég á draumabókina hans, The Skinned Rabbit, og geymi í ljóðahillunni minni þótt hún eigi kannski heima annars staðar. Og svo hef ég rekið augun í eitt og annað á netinu eða í sjónvarpi – einhvers staðar hef ég séð hljóðljóðakórinn flytja verk, ekki live, bara af skjá. Það er einhver dásamleg blanda af leik og alvöru í þessum verkum – hvort sem hann er að snúa upp á rýmisskynjun manns eða hugmyndir um þjóðsagnaarfinn. *** Í næsta sal sá ég Erró. Þar var sýning um heimsreisu Maós. Hann er alltaf jafn fínn og alltaf kemur hann jafn lítið á óvart, einhvern veginn. Sem er kannski engin nauðsyn heldur. Ég bara svona rétt ráfaði inn til að drepa tímann fram að kaffideiti sem ég átti úti í bæ. *** Ég las Þvottadag eftir Jónas Reyni Gunnarsson. Það er einhver tónn í skrifum Jónasar sem er ómögulegt annað en að láta sér líka við. Mjög afslappaður og það eru litlar sprengingar og lítið tráma – og samt er þetta ekki „spennuþrungið“ eða óþægilegt, beinlínis. Ljóðið um Michael Jordan og þrána eftir þránni hitti mig annað hvort fyrir á svipuðum tilfinningaslóðum eða verpti þeim í mig (takk, eða hittó). Óþægindin eða spennan hérna eru eitthvað annað – ekki óhugnanleg og ekki einsog hvíli neitt undir yfirborðinu, eitthvað sem maður sjái ekki, manía eða þunglyndi, heldur virkar þetta allt slétt og fellt og ljóðin koma til dyranna einsog ljóðmælandinn er klæddur. Held ég. Og samt er eitthvað þarna – eitthvað sem nuddar mann og vekur upp í manni tilvistarkrísur og hugarangur. Þetta eru auðvitað sjálfur af sjálfinu – þær er algerlega ráðandi í nær öllu útgefnu efni þessi misserin – og ekki alveg mín fagurfræði. Ég man ekki um hvern það var sagt – einhvern algeran bastarð í listum, pólarandstæðu hins indæla (ljóðmælanda) Jónasar – að hann þyrfti þá bara að vera nógu góður til að fólk gæti ekki hafnað honum. En Jónas vinnur mig yfir þrátt fyrir fagurfræði sína, frekar en hitt, að fróa fagurfræðinni sem ég hef fyrir – og það er auðvitað mjög gott. Sidenote: Ég las bókina í flugvél og bandaríkjamaðurinn við hliðina á mér benti á bókina og sagðist hafa hitt Jónas á kaffihúsi í Reykjavík. Jónas hefði mælt með því að hann læsi Kafka, það gæti ekki klikkað. Jónas hefur síðar staðfest sögu Bandaríkjamannsins. Sem hét Jeff. *** Kvikmyndaklúbbur barnanna horfði á Stand By Me. Ég átti að velja og ég valdi að fjölskyldan færi saman á Frozen 2. Sem hefði þýtt að við hefðum horft á hana á ensku og það voru allir búnir að samþykkja það en beiluðu síðan á síðustu stundu – Aram þóttist of mikill töffari til að fara á hana og Aino sagði að vinkonur sínar ætluðu allar á hana saman á hana á íslensku daginn eftir (það reyndist svo bara fjölskylduferð einnar vinkonu, sem hún sneikaði sér inn í). Ég gaf frá mér valið – stungin í bakið af mínum eigin börnum, sár og vælandi – og Nadja valdi Stand By Me. Myndin er auðvitað byggð á sögu Stephens King, The Body, sem ég hefði getað svarið að væri Richard Bachmann bók (það var dulefni Kings um hríð). En stutt gúggl kannast allavega ekkert við það. Alger klassíker og kemur inn á alls konar kunnugleg vandræði unglingsstráka – einelti, viðkvæmni vs hörku, fátækt, dauðaþrána og kynhvötina. Söguþráðurinn er bara svona: Hópur drengja fer í gönguferð út í skóg, eftir járnbrautarteinunum, í leit að líki sem þeir hafa frétt að liggi þar. Hópur eldri stráka ætlar líka að finna líkið. Allir ætla þeir að fá dýrðarljómann sem fylgir því að birtast í blaðinu. Ég man ekki hvenær ég sá þessa mynd síðast. Milli tvítugs og þrítugs sennilega. Og fyrst sem unglingur. Mér finnst gaman að velta því fyrir mér hvernig listaverk litu út ef þau væru gerð í dag – hvað væri óásættanlegt á Twitter – og þótt Stand By Me sé augljóslega svona fremur þroskað verk – miðað við t.d. Ace Ventura – þá myndu strákarnir sennilega ekki segja jafn marga mamma-þín-er-hóra brandara. Það eru nærri tvær vikur frá því við horfðum á myndina og ég man ekki hvort þeir sögðu einhverja hommabrandara – sem hefði sannarlega verið í samræmi við bæði sögutíma myndarinnar og tökutíma og karakter drengjanna. Sem eru indælir og viðkvæmir og brjálaðir og bara ofsalega miklir strákar af gamla skólanum. Aggressífir. Side note: Á fyrirlestri í gær sá ég glæru með kynningarmynd fyrir heimildamyndina The Brandon Teena Story þar sem tagglínan var: „All he wanted was to be one of the guys. But he was a girl.“ Og það sló mig að þetta hefði heldur aldrei gengið í dag. *** Yahya Hassan gaf út öllum að óvörum sína aðra bók fyrir nokkrum vikum. Einn daginn var hún ekki til og enginn vissi af henni og þann næsta var hún í öllum bókabúðum. Hún heitir Yahya Hassan 2 og lítur alveg eins út og fyrri bókin. Svört kápa, öll ljóðin skrifuð í hástöfum. Fagurfræðilega er heldur ekki neinn stórkostlegur munur á 1 og 2 – nýja bókin (sem er sjálfa af sjálfinu) fjallar hins vegar um eftirköstin af fyrri bókinni. Yahya er orðinn heimsfrægur og trylltur af maníu og rugli – þetta er svona einsog Kanye West, ef Kanye kynni sig ekki.  Það er ennþá of mikið gettó-trash í Yahya – hann er með sand af seðlum, ofsækir konur sem hann þráir og leysir vandamál sín með ofbeldi – og hann er alltaf fastur í að vera „perker“ (ég man ekki hvernig Bjarki Karlsson þýddi það í fyrri bókinni – en tyrkjaskratti, negri, þetta þýðir eitthvað í þá áttina). Hann er bara orðinn mjög markaðssettur perker, mjög ríkur perker, og öflin sem toga í hann og stýra honum eru önnur en þau voru áður. Bókin fær frábæra dóma alls staðar, og var svo sem ekki við öðru að búast. Það er ósennilegt að Yahya slái sín eigin sölumet en að mörgu leyti er þetta kunnuglegri frásögn en í fyrri bókinni – þetta maníu-meltdown súperstjörnunnar og ofsalega hart. Þótt hið rasíska fyrirkomulag sem lýst er í fyrri bókinni (og á annan hátt í seinni bókinni) sé víða þá var fyrri bókin líklega „danskari“ – vísaði beinna inn í danskt samfélag sem slíkt og sérdönsk element hins rasíska fyrirkomulags. Og þessi heimur kunnuglegri (þótt við höfum fæst aðgengi að honum). *** Sæbjörg Freyja Gísladóttir gaf á dögunum út bókina Er það hafið eða fjöllin? – um Flateyri og fólkið þar. Bókin byggir á mastersverkefni hennar í þjóðfræði og segir þá sömuleiðis sögu Sæbjargar, sem kom til Flateyrar sem rannsakandi gestur, en féll fyrir rannsóknarefninu og hefur varla farið aftur. Nú er leitun að fólki sem er „meiri Flateyringar“. Spurningin sem Sæbjörg leggur upp með að svara er hvers vegna nokkur búi á Flateyri – og sprettur sennilega af hugmyndum fólks um hversu erfitt það hljóti að vera, í ljósi rekstrarerfiðleika hjá útgerðinni og erfiðra veðurskilyrða og bærinn auðvitað á jaðri veraldar. Hún tekur viðtöl við Flateyringa með alls konar bakgrunn – verkafólk og bankafólk, sumarhúsafólk og fasta ábúendur, fólk sem getur rakið ættir sínar á staðnum margar kynslóðir aftur og fólk sem á bakgrunn og/eða er fætt erlendis, bæði í Evrópu og Asíu. Bókin er fróðleg og merkileg innsýn – og ekki minna fyrir Ísfirðing heldur en einhvern frá meira framandi slóðum – og svolítið ágengur persónuleiki höfundar skín vel í gegn (sem er gott). Sjónarhornið er einhvern veginn í senn frá utanaðkomandi gesti sem spyr sig og viðmælendur krítískra spurninga og þess Flateyrings sem Sæbjörg er orðin og vill koma byggðinni til varnar; í senn sjónarhorn þess sem exótíserar byggðina og sjónarhorn þess sem vex saman við hversdag hennar. Þetta fléttast saman við sjónarhorn viðmælendanna sem eru ýmist komnir til að leita að „tóminu“ – fólk sem á sitt aktífa líf annars staðar og sækir í sumarhúsin til að fá hvíld – eða til að vinna fyrir sér, eignast pening, færast upp um þrep í lífsstritinu, eða til að fjárfesta tíma sínum og kærleika í framtíð byggðar, taka þátt í þessari fjölskyldu sem Flateyri er. Ég man ekki hvort það kemur fram hjá einhverjum í bókinni hvað getur verið erfitt að ná kontakt við Flateyringa – ég veit um fólk sem hefur reynt að búa þar og mistekist að komast inn í samfélagið. Ég er ekki viss um að Flateyringar (eða íslenskir míkrókosmósar almennt) séu nærri jafn opnir og þeir halda stundum. Þar sem er mikil samsemd myndast líka harðar línur – þú ert annað hvort með eða ekki. Og Flateyri er klan – núorðið kannski fleiri en eitt klan, reyndar. Sumt kom mér mjög framandlega fyrir sjónir. Oft virkaði það einsog Flateyri væri einhvern veginn miklu nær því að vera klisjan um dreifaraplássið. Sjóarar eitthvað með skæting um „menntamenn“ – og ítrekað talað um að fólk að sunnan (nánar tiltekið ónefnd hljómsveit frá RVK, sem spilar á Vagninum) þyki svo undarlega klætt. Ég veit ekki betur en Önni eða Maggi Dallas hafi lengst af bara klætt sig einsog hver annar MH-ingur. Og svo stendur reyndar líka annars staðar að á Flateyri séu „bara allir í fötum og sjá ekki klæðnaðinn á hinum nema þau séu óvenju fín eða óvenju drusluleg“. En þau tóku eftir undarlegum fötum Reykvíkinganna. En sjónarhornið er heiðarlegt og bókin er vönduð og það er það sem mestu skiptir – í því er gildi bókar sem þessar fólgið (frekar en t.d. hvort að ég deili þeirri sýn í einu og öllu). Og í landi þar sem byggðapólitík þykir almennt bara einhver hallærisleg bitlingaþvæla sem sé rædd á fundum framsóknarmanna, milli þess sem þeir þukla hrúta og grípa í píkur, er þetta óvenju töff innlegg. *** „Tunglið er ekki eins og nögl / tunglið er eins og þanið segl“ skrifar Brynjólfur Þorsteinsson í ljóðabókina Þetta er ekki bílastæði. Og ég hugsa fyrst hvað þetta sé fín lína – og hún bergmálar með mér – og svo hugsa ég hvað þetta sé nú samt rangt. Tunglið er ekki einsog þanið segl, tunglið er miklu meira einsog nögl. Skömmu síðar skjóta svo fingurnir upp kollinum – fyrstur allra í fingravikunni er mánufingur (svo þriðjufingur, miðhandarfingur, fimmtufingur og föstufingur) og þá veit ég að ég hef rétt fyrir mér. Tunglið er nögl á mánufingri. Bókin er léttur og lýrískur súrrealismi. Þetta flýtur vel og er átakalítið en vandað og fallegt og áhugaverðar myndir víða. Ég held ég þurfi samt að lesa hana aftur til að ná betri tökum á henni. Kannski er ég of upptekinn af að leita að heildarmynd í verki sem er meira singlar í svipuðum rómi. Og kannski er ég bara ekki búinn að finna þræðina. Reyndar hef ég mjög gaman af singlum – það eru bara allir alltaf eitthvað að skrifa heildarmyndir og maður skilyrðist sem lesandi. Líka þegar maður skrifar svona um einhverjar heildir – tekur fyrir bækur sem eitt lokað fyrirbæri og hefur ekki tíma eða rými til að rýna í þær einsog 30 ólík verk (þess vegna sagði ég líka svona fátt um sýningu Magnúsar Pálssonar hér að ofan – hvar á maður eiginlega að byrja???). *** Kvikmyndaklúbbur fullorðna fólksins horfði á The Blair Witch Project. Aðallega af því ég hafði aldrei séð hana og hvað sem gæðum hennar líður þá er þetta stór póstur í kvikmyndasögu síðustu áratuga. Fyrsta „found footage“ myndin og eitt af fyrstu „viral“ listaverkunum. Sú saga komst fljótt á skrið að margir hefðu talið að þetta væri í alvöru fundnar upptökur og þetta hefði allt gerst. Mig grunar reyndar að það hafi verið meira á hinn veginn – sá orðrómur að margir hefðu talið að þetta væru alvöru fundnar upptökur barst mér að minnsta kosti áður en myndin kom í bíó á sínum tíma. Ég man reyndar til þess að hafa farið á Grizzly Man eftir Herzog á sínum tíma og gengið út af henni handviss um að þessu væri öllu leikstýrt – en svo reyndist hún auðvitað vera alvöru „found footage“. Ekki að í samsetningunni og ýmsum öðrum þáttum felist ekki líka leikstjórn. Nadja hafði séð BWP áður og var ánægð að sjá hana aftur, fannst hún jafn góð og í denn. Mér fannst hún áhugaverð og jafnvel listrænt góð – og eitthvað frábært við að svona mynd slái í gegn – en ég varð sjálfur aldrei hræddur. Sem hlýtur að þýða falleinkunn fyrir hryllingsmynd. *** Ég fór á nokkra „viðburði“ í vikunni. Ég veit ekki hvað ég vil hafa um þá mörg orð. Ég kom sjálfur fram á Nordisk Karisma Salon í Kaupmannahöfn ásamt Jessie Kleeman, Ciu Rinne, Amine Mesnaoui, Pär Thörn og Lars Skinnebach. Flestir voru í gjörningagírnum – Jessie saumaði áhorfendur saman, Lars lagðist í gólfið og gargaði, Pär kyrjaði (á arabísku, held ég) og spilaði noise þess á milli, Cia söng ljóðin sín á meðan Amine spilaði á píanó. Þau voru öll frábær. Ég las bara – eins slétt og fellt og það verður á mínum bæ – upp úr Óratorrek, Ljóð um hold og frjósemi þess. Mjög fínt kvöld; en ég hef verið betri. Svo fór ég á upplestur ótal skálda á Stofunni í Reykjavík. Sennilega hátt í þrjátíu manns að lesa upp. Hver las bara eitt ljóð og með fáum undantekningum voru flestir nýgræðingar – a.m.k. á sviði (það þurfti stöðugt að ýta þeim að míkrafóninum). Sumir voru góðir og aðrir voru minna góðir, einsog gengur. Þetta var lokahóf fyrir kúrs sem Steinunn Sigurðardóttir kenndi – og hún las líka. Ég þekkti bara örfáa sem lásu upp fyrir – mjög gaman að geta bara farið og fengið smakkprufu af þrjátíu óþekktum skáldum. Það sló mig að sérstaklega í fyrri hlutanum væri mikið af ljóðum sem gengu út á pör – ég og hann, hún og hann, þú og ég, þú og hún, o.s.frv. Mér datt í hug að kannski hefði það verið verkefni úr einhverjum tíma en kannski er þetta líka bara algengt og kannski tók ég svona mikið eftir þessu af því ég er sjálfur að vinna í texta sem gerir þetta. Loks fór ég á umræðufund hjá Félagi íslenskra fræða um sjónvarpsþættina Svona fólk. Ég er einstaklega illa til þess fallinn að kommenta mikið á þá umræðu af því að ég sá ekki þættina (þótt ég hafi séð nokkuð af debattinum í kringum síðasta þáttinn). Í panel voru Björn Þór Vilhjálmsson, Jónína Leósdóttir og Hafdís Erla Hafsteinsdóttir. Björn tók fyrir heimildarmyndina sem fyrirbæri – hvað hún væri og hvernig hún virkaði – og tæpti svo á því hvernig Svona fólk passaði inn í módelið. Hafdís Erla var fulltrúi „ungu kynslóðarinnar“ og „menntafólksins“ – úr kynja- og kvennafræði – og byrjaði á að þakka fyrir það þrekvirki sem myndin væri og fara í gegnum hvers vegna hún væri mikilvæg, áður en hún svo hjólaði í hinar umdeildu lokamínútur (sem snúast um inngöngu BDSM-félagsins í Samtökin 78). Rök hennar voru sannfærandi og sennilega myndi ég alltaf enda hennar megin í þessari rökræðu (um Samtökin og BDSM – um lokamínútur myndarinnar get ég ekkert sagt) en hún var augljóslega komin í svolítið knosaðar stellingar – ekki agressíf en búin undir að láta ráðast á sig – og tvinnaði fullmikið saman buzzorðum úr fræðunum. Jónína var alveg á hinum pólnum, frá bæði Birni og Hafdísi – persónuleg og sjarmerandi og leiftrandi klár án þess að brynja sig gáfunum. Hún leyfði sér, einsog Björn, að hafa enga sérstaka skoðun á umdeilda hlutanum. Mér hafði heyrst á fólki að það væri hætta á því að fundurinn færi úr böndunum í umræðum en eiginlega gerðist fátt eftir að framsögum lauk. Hrafnhildur Gunnarsdóttir, leikstjóri, var í salnum – breiddi úr sér óhrædd og skæsleg á öðrum bekk, líkt og Hafdís ekki agressíf en við öllu búin. Hún tók aðeins til máls aðspurð í lokin en blandaði sér annars ekki í neitt. *** Gítarleikari vikunnar er enginn annar en Muddy Waters.

Besta hægrihöndin í bransanum, sögðu krakkarnir í Stereophonics á Twitter í dag. Malcolm Young, sem dó í dag, var oft kallaður hjartað í AC/DC. Ekki nóg með að hann hefði samið – ásamt litla bróður sínum – hvert einasta lag sem sveitin gaf út, heldur var hann rytma- og riffstjórinn í þessu öllu saman og púlsaði þess utan á sviði – einsog hjarta – á meðan Angus þaut út um allt og baðaði sig í sviðsljósinu (einsog hvað … limur?). Malcolm hélt skrokknum gangandi. Angus skapaði kaos en Malcolm viðhélt kosmósinu. En utan sviðsins var því öfugt farið – Malcolm hætti í sveitinni um stutt skeið árið 1988 til þess að díla við alkohólisma sem var löngu farinn úr böndunum, á meðan Angus drakk aldrei og er mesta séntilmenni nema þegar hann er í skólabúningnum. Vitglöpin sem tortímdu Malcolm að lokum mátti rekja til óheilbrigðra lífshátta. Hann var ekki nema 64 ára. *** Malcolm sagði einhvern tíma að það væru bara tvær rokk-og-ról-sveitir eftir í heiminum. Stones og AC/DC. Allir aðrir spiluðu bara rokk en hefðu ekkert ról. Að það vantaði svíngið – spilamennskan væri stíf, lokuð. Það eru nokkur ár frá því hann greindist með vitglöp og hann hefur setið á elliheimili frá því hann hætti í sveitinni – tilneyddur, síðasta túrinn lærði hann ÖLL lögin upp á nýtt fyrir hverja einustu tónleika, hann gat ekki munað þau öðruvísi. Undir það síðasta mun hann hafa verið hættur að bera kennsl á nokkurn mann. Nema Chuck Berry. Það var það eina sem var eftir – hann þekkti tónlistina og ekkert annað. *** Í gær fórum við að pöbb og drukkum eitthvað fram á nótt. Þegar við stóðum fyrir utan og reyktum síðustu sígarettu kvöldsins sneri ég mér að Lise og Marie og sagði: Það er verið að spila lagið mitt. *** Hann gat fengið tvo hljóma til að virka einsog fjóra, fjóra til að hljóma einsog átta, og hafði einhvern undarlegan talent til þess að næstum einsog umbreytast í hægri höndina á sjálfum sér. Dóri vinur minn kenndi mér einu sinni að lykillinn að aikido snerist um að færa vitund sína út í þá útlimi sem maður væri að hreyfa – þannig gæti maður beitt meiri styrk ef maður hefði hugann í höndinni á sér á meðan maður lyfti, frekar en ef einbeitingin og fókusinn væri öll upp í haus. Að hausinn stoppaði mann, drægi úr manni máttinn, og því flytti maður vitundina þangað sem hún ætti að vera. Malcolm var alltaf með vitundina í hægri höndinni – þar var stjórnstöðin, nöfin í líkama hans og sálu. *** Fólk heyrir oft ekki í Malcolm fyrir Angus. En ef það hlustar þá skilur það hvers vegna margir helstu rokkgítarleikarar síðustu 30 ára tilbiðja manninn (Scott Ian, Dave Mustaine og James Hetfield eru bara þrjú dæmi). Thunderstruck er sennilega eitthvert fallegasta samspil sem þeir bræður áttu – ég hef nefnt það áður, að svona fallegur einshljóms rytmi hafði ekki verið sleginn síðan Bo Diddley samdi lagið um sjálfan sig. Og hefur ekki verið sleginn síðan. *** *** Malcolm er annar Youngbróðirinn til þess að deyja á meðan þessu AC/DC skrifaskeiði mínu stendur. George Young, sem pródúseraði margar plötur sveitarinnar, og var heimsfrægur með Easybeats áður en AC/DC var einu sinni stofnuð, dó fyrir tæpum mánuði. Áður létust Stephen (1989) og Alex (1997) – og nú er Angus einn eftir. Angus skrifaði tilkynningu á heimasíðu sveitarinnar í dag og lauk henni svona: As his brother it is hard to express in words what he has meant to me during my life, the bond we had was unique and very special. He leaves behind an enormous legacy that will live on forever. Malcolm, job well done. *** #ACDC

Blúskonurnar áttu sviðið fyrstu ár hljómpötublússins. Crazy Blues Mamie Smith seldist í 75 þúsund eintökum á augabragði og tónlistarbransinn hafði þá, einsog æ síðan, sterka tilhneigingu til þess að vilja endurtaka frekar en endurskapa það sem áður hafði gengið vel, og fyrirtækin tóku strax kemba samfélög svartra eftir góðum söngkonum – og fundu meðal annars snillinga einsog Bessie Smith, Lucille Bogan, Ma Rainey, Clara Smith og Victoriu Spivey (Smith, Smith og Smith voru ekkert skyldar nema andlega). Það væri synd að segja að bara undirtónarnir í þessari tónlist hafi verið dónalegir  – það var mikið sungið um svarta snáka og þurfti ekki menntaðan túlk eða dýrafræðing til að segja hvaða skepnur voru þar á ferð. Í þessu dásamlega lagi Victoriu Spivey er fjallað um hinn litla „garter snake“ – sem ku helst þekktur fyrir meinleysi sitt – en garter er auðvitað líka heitið á sokkaböndum kvenna. Og það var klassískt að flétta svolítið diss inn í kynferðisleg tilboðin. Með Victoriu leikur vinur hennar Lonnie Johnson, sem varð eiginlega alveg óvart blúsgítarleikari eftir að hafa unnið blúskeppni – en var í sjálfu sér djassari í grunninn og mikill frumkvöðull í gítarleik almennt. Hann var hins vegar, sem djassari, talsvert fágaðri blúsmaður en deltablúsararnir sem við þekkjum seinna – Robert Johnson, Son House, Skip James og kompaní, sem voru lítt þekktir á þessum tíma en öðluðust viðurkenningu síðar. Og það má alveg til sanns vegar færa að þeir séu áhugaverðari blúsarar en Lonnie – sem var melódískari og fagmannlegri. Fyrir þá sem hafa tilhneigingu til að fella allt í Bítlarnir/Rolling Stones tvíhyggjuna, sem er stundum gagnlegt, mætti segja að Lonnie hafi verið Bítill en Robert, Son og Skip verið Stónsarar. Sjálfum finnst mér Lonnie skemmtilegastur þegar hann er að spila með aðeins „skítugri“ tónlistarmönnum, einsog t.d. Victoriu Spivey – sem er vaudevillari af guðs náð.
Það er tilhneiging til þess hjá mörgum blússagnfræðingum að gera lítið úr öllum dónaskapnum – því sem er kallað „hokum“ eða „dirty blues“ – eða að reyna að tala sig framhjá honum og halda því fram að þetta hafi bara verið einfalt sölutrix frekar en hornsteinn listarinnar. Að benda á að tónlistin sé góð „þrátt fyrir“ að textarnir séu „ómerkilegir“ (og á köflum mjög ó-PC – það er líka hellings ofbeldi í þessu). Mér finnst það óttaleg einföldun. Í fyrsta lagi er gredda bara svolítið sexí og tónlist hefur aldrei verið yfir það hafin að stefna beint í klofið á áheyrendum sínum. Í öðru lagi er blúsinn – einsog Angela Davis hefur meðal annars bent á í ágætri bók sinni um blúsinn og femínismann – frelsandi hugmyndafræði. Hann kemur upp strax í kjölfarið á þrælahaldinu. Á þessum tíma var alveg nýtt að svart fólk mætti deita eða leiðast á götu eða maka sig með þeim sem því sýndist – að elska einhvern og elskast með einhverjum (jafnvel mörgum, eða einhverjum af eigin kyni) var frelsisgjörningur og að syngja um það var að fagna því frelsi. Í þriðja lagi er kynlíf bara alls ekki í eðli sínu ómerkara umfjöllunarefni en neitt annað og listaverk sem taka það til skoðunar verður að dæma út frá einhverju öðru en svona móralisma. Blúsinn er karnal – hann er graður – og hann er ofbeldisfullur. Einn ofsalega stór og að mörgu leyti óþægilegur þráður í honum eru öll lögin um hefndir svikinna elskhuga, og hótanir um hefndir, ekki síst vegna þess að eftir því sem á líður verður blúsinn meira og meira karllægur – þessar fyrstu færslur mínar eru kannski að mestu um konur en það á sannarlega eftir að breytast. Ég ætla aðeins að taka betur fyrir hokum-tónlistina næsta laugardag. En áður en ég segi þetta gott í dag langar mig að „spila fyrir ykkur“ eitt lag í viðbót. Þegar líða tók á þriðja áratuginn fóru að birtast fleiri sólókarlar – svona klassískir deltablúsarar, einn karl með einn gítar – en þeir slógu í raun ekki í gegn fyrren eftir kreppu, 1929, og áttu sviðið fram undir 1935 þegar sveitirnar tóku aftur að stækka. Konurnar voru flestar hluti af einhvers konar vaudeville-sjói og voru oft með stóra hljómsveit með sér og mikinn glamúr, einsog ég nefndi í síðustu færslu – þetta var dýr rekstur og hann stóð undir sér á „the roaring twenties“, og var viðeigandi. Þegar kreppan reið síðan yfir féll plötusala í Bandaríkjunum um 80% og plötusala svartra enn meira en það. Blústónlistarmaður sem gat vænst þess að selja auðveldlega 10-20 þúsund plötur árið 1927 gat árið 1932 vænst þess að framleiddar yrðu nokkur hundruð plötur og fæstar þeirra myndu seljast. Þetta hafði tvær afar ólíkar afleiðingar. 1) Útgáfan dró saman seglin og í stað þess að taka upp stórar sveitir var lögð áhersla á ódýrari framleiðslu. Tónlistarmenn sem gátu séð um bæði söng og undirleik eignuðust sviðið. Það var jafnvel hægt að taka þá upp í litlu ferðastúdíó. Þeir sem ekki gátu sungið eða þurftu undirleikara eða að komast í stærra stúdíó af einhverjum orsökum áttu erfiðara uppdráttar. 2) Þegar hvítu blúsnördin byrjuðu að nördast í blúsnum á fimmta og sjötta áratugnum voru þessar deltablússmáskífur fágætustu plöturnar, af því upplagið var svo lítið. Það mátti finna gamla Bessie Smith plötu í hverju einasta svarta dánarbúi árið 1950 – en það var ofsalegur gimsteinn að finna plötu með Skip James. Og virðið var auðvitað metið að hluta í samræmi við það – bæði félagslega og fjárhagslega. Þegar kreppan kom var þessi vaudeville-blús líka skyndilega jafn smekklegur og eitthvað eitís-glitz í miðju grunge-fári. Einsog Samantha Fox í Soundgarden-partíi. Og þá þurfti – ekki bara efnahagslega, heldur ekki síður fagurfræðilega – að leita í eitthvað einfaldara, eitthvað moldugra. Einn allra síðasti hittari kvenblúsarana var Nobody Knows You When You’re Down and Out með Bessie Smith. Lagið var ekki nýtt og alls ekki samið um kreppuna – Jimmy Cox samdi það árið 1923 og það vísar í efnahagslægðina eftir fyrri heimsstyrjöldina. Bessie hafði sungið það í einhvern tíma áður en hún tók það upp vorið 1929. Mér hefur alltaf þótt það táknrænt að þetta sé svanasöngur þessa glæsilega tímabils – því skyndilega breyttist veröldin, efnahagurinn súrnaði, og þá vildi enginn kannast við glamúrsveitirnar lengur. Lagið er svo auðvitað einn allra stærsti klassíker blússögunnar og hjartaskerandi flutningur Bessie kallar alltaf fram í mér tárin.

Mér finnst ólíklegt að ég haldi mig við einhverja línulega frásögn hérna þótt mig langi aðeins að dvelja lengur við á þriðja áratugi tuttugustu aldarinnar – upphafsárum blússins. Diddleybogar eru heimalagaðir gítarar með einum streng –
stundum voru þeir ekkert nema strengur fastur við vegg og oft
var leikið á þá með vasahníf.  Þegar líða tók á áratuginn fóru sólóblúsararnir að verða meira og meira áberandi og stóru böndin með konur í fararbroddi tóku að víkja. Fyrstu stórstjörnurnar í þeirra hópi voru sennilega Blind Willie Johnson, Blind Lemon Jefferson, Blind Blake og Blind Willie McTell. Konurnar hétu sem sagt Smith að eftirnafni (Bessie, Clara, Mamie) og kallarnir Blind hitt og þetta. Það er gömul saga og ný þetta með blinduna – og heltina og allt hitt, sem forskeyti blúsmanna – og er kannski hálft í hvoru fyndið svona hundrað árum seinna. En staðreyndin er sú að það geisuðu alls kyns ömurlegar pestir – mislingar, skarlattsótt, heilahimnubólga – og fleira sem gátu rænt fólk sjóninni. Stundum var heimabrenndu áfengi um að kenna og stundum vinnuslysum – og oft þjakaði þetta meira þá sem gátu ekki farið til læknis vegna fátæktar og vegna rasisma. Blint barn var byrði á fjölskyldu sinni og blindur maður var það að flestu leyti líka. Blindir gátu hins vegar leikið tónlist og tónlistarmenn gátu fengið borgað – ekki mikið, en eitthvað – og því urðu margir af þessum blindu Mississippibúum blúsmenn af hreinni nauðsyn. Barn sem komst ekki út að vinna fékk kannski í hendurnar einhvers konar heimatilbúið hljóðfæri – diddleyboga eða álíka – til þess að skemmta heimilismönnum þegar þeir kæmu heim af akrinum með það fyrir augum að þegar fram liðu stundir gæti barnið a.m.k. séð fyrir sjálfu sér, þótt það sæi seint fyrir öðrum líka. Frægastur allra þeirra – og þótt sjáandi blúsmenn væru taldir með – var áreiðanlega Blind Lemon Jefferson. Hann tók upp sín fyrstu lög 1923 og var þar með einn af fyrstu tónlistarmönnunum til að syngja og spila á gítar frumsamið efni einn og óstuddur. Þessi lög voru gefin út undir öðru nafni og það var ekki fyrren þremur árum seinna að hann gaf út smáskífu með Long Lonesome Blues og Got the Blues sem seldist í meira en 100.000 eintökum. Ári síðar tók hann svo upp sitt frægasta lag – See That My Grave is Kept Clean – sem er þvottekta blússtandard og hefur verið leikinn af öllum frá Bob Dylan til Laibach. Blind Lemon var áreiðanlega féflettur einsog aðrir á þessum tíma en hann komst nú samt í töluverðar álnir og þegar hún kemur upp í huga manns klisjan um deltablúsmanninn sem nagar strá og hoppar upp í lestir og sefur á götunni ætti maður að muna að Blind Lemon, sá fyrsti stóri, var með einkabílstjóra og átti fallegan bíl. Það einkennir flesta þessa tónlistarmenn að þeir eru tæknilega færir hljóðfæraleikarar með sterkar raddir. Þeir spila oft taktfastan djúpan bassa – þrammandi takt sem hægt er að dansa við – og laglínur eða skraut tveimur eða jafnvel þremur áttundum ofar. Og þótt væru mikið að læra að spila hver af öðrum og lékju lög hvers annars þvers og kruss (og rændu lögum hver af öðrum – sem enduðu reyndar oft í „höfundarrétti“ einhvers hvíts pródúsents) ræður margbreytileikinn ríkjum og það kennir margra grasa sem væru ekki öll kölluð „blúsar“ ef þau kæmu út í dag. Einsog ég nefndi síðast var Lonnie Johnson eiginlega djassgítarleikari og hreinlega fann upp djasssólóið einsog við þekkjum það enn í dag. Josh White var kannski sálartónlistarmaður. Son House hálfgerður pönkari. Þá voru menn einsog Missisippi John Hurt einhvers konar americana eða folk eða ragtime – en samtímis hreinræktaðir deltablúsmenn. Ég veit ekki hvort þessi box skipta einhverju máli en mér finnst sjálfum áhugavert að velta því fyrir mér hvað það er sem við köllum blús, ekki síst í dag, og hvað það er sem við köllum ekki blús, þegar element úr blúsnum eru nánast í allri tónlist en hugmynd okkar um blús afskaplega, afskaplega þröng. Árið 1928 gáfu Tampa Red og Georgia Tom út lagið It’s Tight Like That sem var ofsalegur smellur – og einsog gerðist oft á þessum var það margsinnis tekið upp næstu árin á eftir og þar af er vinsælasta útgáfan alveg áreiðanlega sú frá 1929 með Clöru Smith. Þetta var nú ekki fyrsti dónablúsinn – hokum – en vinsældir hans ullu sprengingu næstu árin og jafnvel áratugina. Stór hluti þessara tónlistarmanna, einsog Tampa Red, voru líka harkarar og sessjónlistamenn – þvældust um og tóku upp og spiluðu í ýmsu föruneyti, ofan í að semja lög og útsetja þjóðlagablúsa. Frægasta lag Tampa Red er einmitt slík útsetning – It Hurts Me Too sem Big Bill Broonzy, Elmore James, Junior Wells og Eric Clapton áttu eftir að leika síðar. Annar þvottekta standard. En þetta voru auðvitað ekki allt gítarleikarar. Píanóið var erfiðara hljóðfæri að eiga við – bæði ber maður það ekki svo auðveldlega með sér milli tónleikastaða eða hlammar sér með það á næsta götuhorn og svo ræður það ekki við míkrótónana sem einkenna blúsinn, það er ekki hægt að teygja strengina. En hljómur þess hentar engu að síður ágætlega og fáir gerðu sér meiri mat úr því en Leroy Carr – sem hér má heyra spila sinn frægasta smell (og þvottekta standard!) How Long, How Long Blues (með Scrapper Blackwell á gítar). Það var mikið af tónlistarmönnum í deltunni og meðal þeirra þótti ekkert flottara en að hafa tekið eitthvað upp. Það var alltaf slangur af útsendurum frá stóru blúsplötufyrirtækjunum á sveimi en fljótlega fór líka að bera á þjóðfræðingum eins Alan Lomax og hans mönnum frá The Library of Congress, sem voru að dokumentera eins mikið og þeir gátu. Það var ekki bara að sumir þessara tónlistarmanna hefðu aldrei verið teknir upp öðruvísi síðar heldur uppgötvuðust líka margir upp úr þessu starfi. En það voru ekki allir bara frægir fyrir að taka upp plötu og svonefndur „faðir deltablússins“, Charley Patton, var ekki minna frægur fyrir líflega sviðsframkomu sína. Annað en flestir samtímamanna hans þá bókaði Patton tónleika – frekar en að birtast bara hér og þar með gítarinn og biðja um að fá að spila, eða stilla sér upp á götuhornum eða annars staðar þar sem finna mátti fólk. Svo lék hann öllum illum látum – hélt á gítarnum fyrir aftan haus, henti sér í gólfið og gólaði og spilaði með tönnunum. Patton kenndi síðan Howlin’ Wolf allar þessar hundakúnstir og Wolf bar þær svo áfram í Hendrix og Townshend og Angus Young. Annað sem gerði Patton sérstaklega sterkan á svelli í tónleikabransanum var hvað hann kunni mikið af ólíkum lögum – það var sagt að hann gæti spilað nokkurn veginn hvað sem er og hvaða stíl sem er. Þótt menn fái stundum óþarflega mikla þráhyggju fyrir því er líka eitthvað táknrænt við að Patton var nánast örugglega ekki bara af afrísk-amerískum ættum, heldur er talið víst að hann hafi auk þess verið af bæði evrópskum og indíánaættum – og ekkert mjög langt aftur. Í laginu hér að neðan syngur hann meðal annars um að hafa farið – einsog margir blökkumenn af indíánaættum – og reynt að gera tilkall til jarða á verndarsvæðum Cherokee-indíána í Illinois. Þetta lag er líka grunnurinn að Canned Heat laginu Going Up The Country. Spilamennskan er svo alveg dásamleg – hann slær einhvern veginn gítarinn á máta sem Bukka White gerði líka síðar, eða eitthvað svipað, notar hann einsog eins konar trommu. Eitt þeirra hljóðfæra sem kemur upp í hugann þegar talað er um deltablús er munnharpan. En í sannleika sagt er ekki nær jafn mikið leikið á munnhörpu í deltablúsnum og margir ímynda sér, ekki þarna á fyrstu árunum a.m.k., þótt hún hermi ágætlega eftir lestarhljóðunum og allt það, sé afar meðfærileg og passi bæði sem sólóhljóðfæri og sem hluti af rytmasveit – og jafnvel sé hægt að leika á hana eina og sér með söng einsog Jaybird Coleman gerði, einn af allra vinsælustu munnhörpuleikurum tímabilsins. Jaybird var raunar svo vinsæll að hann lenti fljótt í vandræðum með að halda utan um allar bókanir sínar og brá á það „skemmtilega skrítna“ ráð að fá klanið til að sjá um þetta fyrir sig. Ekki fjölskyldu sína, eða klanið einsog í „vini sína“ eða gengið sitt – heldur bókstaflega Ku Klux Klanið. (Þetta er ekki djók – ég hef enn ekki fundið neinar nánari útlistanir á þessu en séð þetta bæði í bókum og á intervefnum). Annar blúsmaður sem náði talsverðum vinsældum á þessum tíma var Tommy Johnson. Um Tommy, einsog nafna hans Robert síðar, gekk þrálátur orðrómur þess efnis að hann hefði selt skrattanum sálu sína fyrir hæfileikana. Tommy er líka ein af vísbendingunum um hversu mikil krossvíxlun var í tónlistinni á þessum tíma því söngstíll hans einkennist af frekar merkilegu jóðli (það byrjar um mitt lag) sem er fengið úr köntríjóðli sem var að öðlast vinsældir þá – ekki síst frá bremsumanninum syngjandi, Jimmie Rodgers (sem sjálfur notaðist gjarna við 12 bara blús) og jóðlið auðvitað úr Ölpunum þar á undan: Röddin hans Tommy minnir annars ekki lítið á söng Alans Wilson úr úr seinnitíma blússveitinni Canned Heat (sem söng Going up the Country og On the Road), sem tók nafn sitt einmitt af þessum blús eftir Tommy Johnson. „Canned Heat“ er annað nafn á útileguspíra sem er notaður til að hita mat – en var, einsog lagið fjallar um, mikið drukkinn líka sér til gamans. Og til að tengja þetta aftur upphafi þessarar færslu þá er ekkert ólíklegt að maður verði blindur af því að drekka canned heat (sem er reyndar „jellied“ svo sennilega étur maður það frekar en maður drekkur). Crying canned heat, canned heat, mama, sure, Lord, killing me Merkilegt nokk þá fjallar annað af frægustu lögum Tommys – Cool Drink of Water Blues – sem er jafnvel enn betra líka um að drekka einhvern eitraðan spíra „I asked her for water and she gave me gasoline“ syngur hann þá og jóðlar úr sér sársaukanum einsog andsetinn maður (eða skrattakollur). Ég get ekki haldið þessu áfram að eilífu. Það hefur enginn tíma til að lesa þetta allt og hlusta á öll þessi lög. En mig langar að enda á einu af mínum eftirlætis lögum, Statesboro Blues með Blind Willie McTell. Ég listaði hann upp hérna sem stórstjörnu í upphafi og það er hann svo sannarlega en var ekki í neinum skilningi meðan hann lifði. McTell var harkari og gekk af og til ágætlega en var langt frá því að slá í gegn. Hann tók hins vegar upp mjög mikið af tónlist og samdi mikið af fallegum lögum sem náðu máli síðar – fyrst þegar blúsendurreisnin hófst á sjötta áratugnum (rétt eftir að hann dó) og síðan þegar Taj Mahal tók upp sína eigin útgáfu af Statesboro Blues 1967, og Allman Brothers bættu um betur og gerðu heimsfræga útgáfu af laginu, undir áhrifum frá Taj Mahal, fjórum árum eftir það. Milljón manns hafa koverað það síðan – og meðal annars Bob Dylan, White Stripes og Ry Cooder hafa flutt önnur lög hans.  Næst eru það svo blúskonur með gítara!*  —  *Ég lofaði því víst síðast að næst myndi ég taka fyrir dónablúsinn en svo gerði ég það ekkert, svo það er greinilega ekki mikið að marka mig. Robert Johnson á líka 100ogeitthvað ára afmæli á föstudaginn – það gæti komið fyrst. En blúskonur með gítara eru garanterað á leiðinni!

Kláraði að lesa Óratorrek. Þetta tók meira á en ég hélt það myndi gera. Sennilega hef ég aldrei lesið meira en eitt ljóð úr bókinni í einu. Fjögur-fimm er alltílagi. En tuttuguogþrjú og mér líður bara einsog ég sé geðveikur – einsog ég þurfi að láta leggja mig inn á spítala. *** Mér finnst næstum jafn fáránlegt að krefjast þess að Robert Downey verði  aftur sviptur ærunni – af hinu opinbera – og mér fannst að hann hefði fengið hana uppreista af hinu opinbera. Minnir reyndar á orðalagið um að skila skömminni. Ég hef bara enga trú á að maður stundi svona viðskipti með … abstrakt hluti? Tilfinningar? Hvað kallar maður æru og skömm? Þetta er líka í takti við það þegar verið er að dæma ummæli „dauð og ómerk“. Maður velur sjálfur hverju maður trúir og fyrir hverjum maður ber virðingu. (Einsog áður segir finnst mér einfaldlega ekki að það ætti að rugla lögmannsréttindum hans við þetta). *** Það er kominn tími á lag. *** *** (Ég valdi fyrst Jailbait með Lemmy og Wendy úr Plasmatics en fattaði svo hvað það hefði verið fáránlega óviðeigandi).

Það er allt heldur rólegt á menningarfrontinum. Ég er að lesa Palimpsest, sjálfsævisögu Gore Vidal, og hvorki gengur né rekur. Rétt búinn með fjórðung, held ég. Hún er að vísu í lengri kantinum en það er sama. Þetta er engin frammistaða. *** Kvikmyndaklúbbur barnanna horfði á Mr. Bean fer í fríið. Ég er ekki alveg viss hver valdi – annað hvort barnið, sennilega Aino. Hún og Vala vinkona hennar horfa víst mikið á Mr. Bean heima hjá Völu. Í þessari mynd vinnur Mr. Bean ferð til Frakklands. Ferðin fer auðvitað ansi spaugilega, honum reynist það ansi örðugt að komast á áfangastað en hann eignast líka góða vini á leiðinni og allt fer vel að lokum. Húmorinn er barnalegur og á að vera það – líka fyrir fullorðna. Mikið af geiflum og slapstick. Hluti myndarinnar er uppgjör við alvarlega kvikmyndalist – Willem DaFoe leikur tilgerðarlegan og sjálfsupptekinn leikstjóra sem gerir myndir með sjálfum sér, eftir sjálfan sig, og reynir að hafa sjálfan sig sem mest í rammanum meðan hans eigið voice-over fílósóferar ljóðrænt um erfiðleika tilverunnar. Þar má ímynda sér að Rowan Atkinson sé að reyna að koma einhverjum boðskap (eða beiskju) áleiðis. Grínistar eru auðvitað ekki alltaf teknir alvarlega enda vinna þeir beinlínis við að láta ekki taka sig alvarlega heldur létt – sérstaklega geiflugrínistar einsog Rowan Atkinson. Þetta hlýtur að vera erfitt. Svo er hitt auðvitað alveg satt að alvarleg list er ekki endilega merkilegri en óalvarleg og hún getur alveg jafn auðveldlega misheppnast – en það er ekki alltaf jafn augljóst. Maður veit að grínmynd er ekki fyndin vegna þess að maður hlær ekki – hlátur er tafarlaust viðbragð. Alvarlegri myndir sækja oftar í heilabúið á manni, eiga að vekja upp hugsanir, og maður veit oft ekki hvort er nokkuð varið í þær fyrren löngu seinna – þegar maður er búinn að ræða þær við fólk og spá og spekúlera svolítið, þegar maður veit hvort þær ofsækja mann eða hvort þær gleymast. *** Við Aram fórum á Spiderman: Far From Home í Cinemark bíóinu í City Mall. Borguðum extra fyrir hristisæti. Það gerði svo sem lítið fyrir upplifunina en var gaman að prófa. Myndin er undir meðallagi Marvelmynd. Plottið er þunnt og persónudramað er of mikil unglingamynd fyrir 9 ára strák og 41 árs karl. Og sennilega bara ekki einu sinni góð unglingamynd. Misterio er leiðinlegur vondi karl. Spiderman er of mikil gelgja og ekki nógu kjaftfor. Það er samt alltaf gaman að fara í bíó með Aram og við skemmtum okkur vel á meðan myndinni stóð (og honum finnst hún ábyggilega ennþá skemmtileg en hann er heldur ekki jafn mikill konnósör á þessa hluti ég snobbhænsnið pabbi hans). *** Við fórum á karókísjó í Tela. Það var dálítið spes. Þetta var utandyra og allir sátu við svið og horfðu beint fram einsog í leikhúsi. En það var enginn á sviðinu – þar var bara tjald með texta. Einhvers staðar í áhorfendahópnum var svo míkrafónn og manneskja að syngja og maður þurfti oft að litast um lengi áður en maður fann söngvarann. Lögin voru öll á spænsku og sennilega mörg hondúrsk. Ég þekkti ekki eitt einasta (enginn söng spænsku útgáfuna af Informer með Snow, sem virðist vera mjög vinsæl hérna þessa dagana). Söngvararnir voru ýmist frábærir eða hræðilegir, einsog gengur. Ég hef samúð með því – ég hef verið að æfa mig að syngja í sumar, ég kann ekkert að syngja en hef látið internetið sannfæra mig um að það geti allir lært þetta og mig langar að kunna að syngja. Ég hef einu sinni sungið í karókí – í partíi hjá Höllu Miu á Ísafirði af því Gunnar Jóns píndi mig til þess – og mér finnst það ekki auðvelt, ekki einu sinni blindfullur í fíflalátum. Ég syng nánast aldrei fyrir framan fólk en ég hef tekið upp nokkur myndbönd þar sem ég syng og spila og póstað á YouTube og það er einhvern veginn auðveldara. *** Kvikmyndaklúbbur fullorðna fólksins horfði á Paris, Texas eftir Wim Wenders við handrit eftir Kit Carson og Sam Shephard og tónlist eftir Ry Cooder. Harry Dean Stanton leikur Travis, mann sem hefur verið á eins konar „walk-about“ ferðalagi í fjögur ár þegar líður yfir hann í sjoppu í Texas og bróðir hans, Walt, leikinn af Dean Stockwell (Al í Quantum Leap) fær símtal um að hann sé fundinn. Walt og kona hans Anne (Aurore Clément) hafa alið upp son Walts og Jane (Nastassja Kinski), Hunter (Hunter Carson – sonur Kits) síðan þau hurfu bæði bæði. Myndin segir síðan söguna af endurkomu Walts í líf sonar síns – og lífið almennt, hann man lítið af því sem hefur gerst síðustu árin – og smám saman komumst við að því hvað varð þess valdandi að líf þeirra leystust upp til að byrja með. Þar koma miklar tilfinningar við sögu – vonleysi ungrar konu sem vill ekki verða móðir og eldri manns sem er að drepast úr afbrýðissemi og skömm yfir afbrýðissemi og því hvernig allar þessar tilfinningar bera þau ofurliði. Þetta ástfangna og lífsglaða fólk er skyndilega orðið reitt og hrætt og farið að meiða hvert annað – hann sennilega meira hana en hún hann. Á endanum springur allt í loft upp – nánast bókstaflega – og hún skilur drenginn eftir hjá mági sínum, stingur af og Travis fer á sitt walk-about. Þetta er ofsalega kraftmikil mynd. Harry Dean Stanton er dásamlegur í henni og í mjög gefandi hlutverki – hlutverk Nastössju Kinski er erfiðara viðfangs og hún fær miklu minni tíma á skjánum en hún gernýtir hverja sekúndu. Stockwell og Clemént eru líka fyrsta flokks. Ég verð lengi eftir mig af henni og hún ofsækir mig alla daga. Ég hugsaði mikið um það hlutverk listarinnar að auka manni meðlíðan. Þetta er oft sagt á tyllidögum og jafnvel vísað í rannsóknir – aðallega um að bóklestur auki manni meðlíðan, að fólk sem lesi eigi betra með að setja sig í spor annarra, sé síður dómhart og eigi betra með að finna til samúðar. Sögur – líka bíómyndir – veita okkur oft innsýn í veruleika sem við þekkjum ekki vel annars, gefa okkur færi á að finna til með fólki í öðrum sporum en okkar eigin. Þar mætti t.d. nefna alls konar minnihlutahópa – og alveg klárt mál að listin hefur spilað stóra rullu í að leysa upp margs konar fordóma og kúgun í þeirra garð (og á sitthvað eftir inni þar enn). En það er bara hluti jöfnunnar því sögur gera okkur líka ljóst hvað við eigum sameiginlegt með þeim sem lenda á refilstigum – auka samúð okkar með illmennum og gera okkur ljóst að þeir sem gera illt eru yfirleitt ekki illir í gegn. Það er mjög erfitt að finna sársauka illmennis – að finna skömmina – en ég held það sé líka mjög hollt. En það sló mig líka að kannski væri Paris, Texas að þessu leyti mjög ómóðins saga 2019 – þetta væri ekki æskileg innsýn á tímum þar sem fyrirgefningin og uppreistin og endurkoman þykja hálfgerð uppgjöf fyrir illskunni. *** Gítarleikari vikunnar er Molly Tuttle – hún er sturlaður pikkari. Ef þið ætlið að tékka á henni mæli ég frekar með live myndböndum af YouTube – allt „útgefna“ dótið er leiðinlega mikið pródúserað og hún er langbest „hrá“.

Björn Halldórsson rithöfundur spurði á dögunum um „gateway“-plötur twitter-fylgjenda sinna. Spurninguna orðaði hann svona: Hver var ”gateway” platan ykkar? Fyrsta platan sem lét ykkur taka harkalega beygju inn á ókannaðar slóðir á jaðrinum (hvað sem það nú er), þannig að þið áttuð aldrei afturkvæmt á beinu brautina? Auðvitað eru milljón leiðir til þess að svara þessari spurningu. Sá sem hlustar á tónlist fer eðli málsins samkvæmt upp og niður alls kyns rangala. Fyrsti tónlistarmaðurinn sem ég man eftir því að hafa vitað hvað hét og „haldið upp á“ var Phil Collins – og um svipað leyti Elton John. Svo komu Elvis og rokkplötusafnið hans pabba – Bill Hailey, Buddy Holly, Chuck Berry. Þá er ég svona 7-8 ára líklega. Níu, tíu og ellefu voru Michael Jackson árin (ég var kallaður Eiki Jackson í barnaskóla). Svo kom Iron Maiden sirka 1990.  Unglingsárin hjá mér fóru í Maiden og yfir í annað þungarokk – mest Metallicu, AC/DC og Guns – þaðan í blúsrokk og hipparokk, þaðan í thrash og dauðarokk og úr dauðarokkinu beint í Robert Johnson, Wes Montgomery og Django, úr þeim í Sly Stone og svo George Clinton og fönk, svo í Rage, Public Enemy og Ice-ana T og Cube. Svo kom alltíeinu Waits og hertók allt í mörg ár. Svo Eminem – og með honum Dre og Snoop sem ég hafði lítið hlustað á. Árin þar á eftir – miður þrítugsaldurinn – var mjög skrítinn. Tók meðal annars rispu í „adult contemporary“ – John Cougar Mellencamp og svona. Blúsinn hefur svo smám saman orðið fyrirferðarmeiri á síðustu árum – og á hug minn allan þessi misserin. Þegar ég hafði velt spurningu Björns fyrir mér í smástund mundi ég alltíeinu eftir plötu sem ég heyrði snemma í lífinu og innihélt bæði þvottekta blús og lag eftir Tom Waits. Og leiddi að einhverju leyti inn í þungarokkið líka. Ef það er ekki gateway-drug – njólareykingarnar sem enda í heróínfíkn – veit ég ekki hvað er það.  Platan Freakshow með Bulletboys var nýkomin út þegar sveitin mætti á Brjótum ísinn tónleikana sem haldnir voru í Kaplakrika í júní 1991. Ég er þá tólf að verða þrettán og fékk að fara með litla bróður mínum, tíu að verða ellefu. Á tónleikunum léku auk Bulletboys, Quireboys, Slaughter, Artch (norsk þungarokkssveit með Eirík Hauksson í fararbroddi), Thunder og GCD. Poison átti að vera aðalatriðið en þeir beiluðu á síðustu stundu. Ég man ekki í smáatriðum neitt frá tónleikunum, annað en að það var fremur fámennt miðað við pláss – nokkur þúsund manns samt. Svo man ég að einhver gítarleikaranna benti eitthvað út í áhorfendahópinn og við Valur bróðir rifumst um hvorn okkar hann hefði verið að benda á.  Ég var alveg á barmi þess að vera unglingur sjálfur en ekki orðinn og fannst skrítið að vera innan um mikið af krökkum á mínum aldri (eða aðeins eldri) sem voru augsjáanlega drukkin, reykjandi og í sleik út um allt. Mig langaði mikið í það allt og fannst ég mjög vandræðalega lítill og barnalegur – og með litla bróður í eftirdragi að auki. Svo var líka eitthvað um að unglingsstelpur væru að vippa fram júllunum framan í rokkstjörnurnar á sviðinu og ég hafði ekkert séð mikið af svoleiðis. Í sem stystu máli má segja að maður hafi bæði verið á viðkvæmu mótunarskeiði, á barmi fallsins, og alveg gersamlega upptjúnaður til að taka á móti.  Marq Torien í vinstra horninu niðri fór fyrir strákunum í Bulletboys (sem voru allir í sama skækjubúningnum).  Ég man ekki hvort að ég eignaðist plötuna fyrir eða eftir tónleikana en ég á hana (á vínyl) og ég hlustaði mikið á hana þetta árið. Þótt ég kannist við öll lögin þegar ég heyri þau í dag get ég ekki sagt að ég „muni“ nema tvö þeirra og það vill til að það eru einu koverlögin á plötunni, fjórða og fimmta lag á hlið A. Ég hafði vel að merkja ekki hugmynd um að þetta væru koverlög og var ekkert að spá í það. Fyrir mér voru Hang on St. Christopher og Talk To Your Daughter bara Bulletboyslög. Það var enn hátt í áratugur þar til ég færi að hlusta eitthvað á Tom Waits (sem ég kannaðist bara við sem óhugsanlega hásan karl sem írskur kærasti stóru systur minnar hlustaði á) og nærri aldarfjórðungur þangað til ég færi að hlusta eitthvað á J.B. Lenoir. En þetta var áreiðanlega eitthvað gateway – hlið eitthvert út í bláinn. Fyrsta Tom Waits platan sem ég eignaðist var safnplatan Beautiful Maladies, 1998, og fyrsta lagið á henni er einmitt Hang on St. Christopher – sem er vel að merkja hreinn og beinn 12-bara-blús – og ég þekkti það auðvitað strax og ég heyrði það. Bulletboyslagið!  Ég kynntist Talk To Your Daughter sennilega bara í gegnum útvarpið – það hlýtur að hafa verið Robben Ford útgáfan frá 1988. En þetta er líka eitt af þessum lögum sem maður bara þekkir. Blúsklassíker sem allir hafa koverað. Ég hélt að kannski hefðu Blues Brothers tekið þetta en ég finn það ekki. Ég heyrði ekki orginalinn fyrren eftir að ég fór að hlusta á J.B. Lenoir sem gerðist ekki fyrren ég sá Wim Wenders myndina Soul of a Man. Og hann er ein af þeim síðari tíma uppgötvunum sem ég held mest uppá.